Arbëreshët, ‘pushtuesit e paqtë’ të Italisë së Jugut

Arbëreshët ose shqiptarët e Italisë, të quajtur ndryshe edhe italo-shqiptarë, janë pakica etno-gjuhësore shqiptare vendosur historikisht në jug të Italisë.
Ata jetojnë në Itali nga shekulli XV, ku ka qënë mërgata arbëreshe deri shekullit XVIII, në rajonet e Abrucos, Kampaniës, Apulias, veçanërisht në Bazilikat, Moliz, Kalabri dhe Sicili.
Janë emërtuar si arbëreshë, pasi në kohën kur u larguan nga Shqipëria, ajo quhej Arbëria. Arbëreshët u vendosën në Itali në shekujt e pesëmbëdhjetë dhe tetëmbëdhjetë, pas vdekjes së heroit kombëtar shqiptar Gjergj Kastrioti Skënderbeu dhe pushtimit gradual të Shqipërisë dhe të gjithë Perandorisë Bizantine nga turqit osmane.
Njihen shtatë eksode të mëdha që nisin që nga koha menjëherë pas vdekjes së Gjergj Kastriotit, deri nga fundi i shek. XVIII (1780-1790).
Ngulimet e fundit të arbëreshëve janë në Italinë qendrore-veriore, si në Provincën e Pavias dhe të Piaçencës, po ashtu një grup i madh i’u drejtua rajonit qendror të Abrucos.
shtrirja e arberesheve-konica.al
Në Itali sot numërohen mbi 260.000 njerëz që flasin gjuhën arbërore. Qytetet ku banojnë arbëreshët mbajnë dy emra, një në shqip dhe tjetrin italisht, ky i fundit përdorur sidomos nga të huajt.
Arbëreshët nuk e kanë harruar vendin e të parëve dhe ruajnë të gjalla zakonat e tyre të pasura, si gjuhën, veshjet dhe ritet e doket që kishin në Mëmëdhe. Një nga veçoritë që karakterizon shumë këtë popull është, përveç gjuhën dhe veshjet popullore, që ruajtën me heroizëm deri sot edhe ritin fetarë krishterë ortodoks-bizantin.
Gjatë shekujve arbëreshët kanë arritur të ruajnë dhe zhvillojnë identitetin e tyre, në sajë të këmbënguljes së tyre dhe vlerave kulturore të ushtruara kryesisht nga dy komunitete fetare të Kishës Arbëreshe Bizantine-Ortodokse: bazuar në Kalabri “Kolegjin Korsini” (1732) në Shën Benedhit, pastaj “Kolegji Shën Adriani” transferuar në 1794 në Shën Mitri, dhe në Sicili “Seminarin Italo-Shqiptar” të Palermos (1735), që u transferua në Horën e Arbëreshëvet në 1945.
Shumica e pesëdhjetë komuniteteve arbëreshë ruajnë fenë krishtere ortodokse. Ata i përkasin dy dioqezave: Ungra për arbëreshët e Italisë jugore dhe Hora e Arbëreshëvet për arbëreshët e Sicilisë. Lidhur historikisht me komunitetin arbëresh është Manastiri i Grotaferratës në Romë, ku ka shumë murg arbëreshë.
Eparkit bizantine, me murgjit dhe priftërinjtë e tyre, me nga një bashkësi shqipfolëse në Itali, janë pjesa më e rëndësishme për të ruajtur dhe për të mbajtur traditat etnike, gjuhësore, fetare, tradicionale dhe identitetin e pakicës etnike shqiptare.
 
shtrirja e arberesheve-konica.al
Krahinat kryesore të banuara nga arbëreshët vijojnë si më poshtë:

• Abruco

  Krahina e Peskarës

• Badhesa: Villa Badessa

  Bazilikata

  Krahina e Potencës

• Barilli: Barile

  Mashqiti: Maschito

  Shën Kostandini Arbëresh: San Costantino Albanese

  Shën Pali Arbëresh: San Paolo Albanese

  Zhura: Ginestra

• Molise

  Krahina e Kampobasos

  Këmarini: Campomarino

  Munxhufuni: Montecilfone

  Portkanuni: Portocannone

  Ruri: Ururi

• Pulia

  Krahina e Foxhias

  Kazallveqi: Casalvecchio di Puglia

  Qefti: Chieuti

  Krahina e Tarantos

  Shën Marcani: San Marzano di San Giuseppe

• Kalabria

  Krahina e Katanxaros

  Andalli: Andali

  Garrafa: Caraffa di Catanzaro

  Marçëdhuza: Marcedusa

  Vina: Vena di Maida

• Krahina e Kozencës

  Allimarri: Marri

  Çifti: Civita

  Fallkunara: Falconara Albanese

  Farneta: Farneta

  Ferma: Firmo

  Firmoza: Acquaformosa

  Frasnita: Frascineto

  Kajverici: Cavallerizzo

  Kantinela: Cantinella

  Kastërnexhi: Castroregio

  Mbuzati: San Giorgio Albanese

  Maqi: Macchia Albanese

  Picilia: Santa Caterina Albanese

  Pllatëni: Plataci

  Purçill: Eianina

  Qana: Cerzeto

  Spixana: Spezzano Albanese

  Strigari: San Cosmo Albanese

  Shën Benedhiti: San Benedetto Ullano

  Shën Japku: San Giacomo di Cerzeto

  Shën Mërtiri: San Martino di Finita

  Shën Mitri: San Demetrio Corone

  Shën Sofia: Santa Sofia d’Epiro

  Shën Vasili: San Basile

  Ungra: Lungro

  Vakarici: Vaccarizzo Albanese

• Krahina e Krotones

  Karfici: Carfizzi

  Puhëriu: Pallagorio

  Shën Kolli: San Nicola dell’Alto

• Kampanja

  Krahina e Avelinos

  Katundi: Greci

• Sicili
• Krahina e Palermës

  Hora e Arbëreshëvet: Piana degli Albanesi

  Kundisa: Contessa Entellina

  Shëndastina: Santa Cristina

• Ishuj të rëndësishme kulturore arbëreshe mbijetojnë në vendet të mëdha metropolitane të Torinot, Milanot, Napolit, Krotonet, Barit, dhe sidomos në Romë, Kozencë dhe Palermë.

Në pjesën tjetër të botës, pas migrimeve të shekullit të njëzetë, në vende të tilla si Kanadaja, Shtetet e Bashkuara, Argjentina, Brazili dhe Gjermania, ka komunitete të forta që mbajnë gjallë gjuhën dhe traditat arbëreshë.
Që nga viti 1990, me rënien e regjimit komunist në Shqipëri, komunitete të konsiderueshme të shqiptarëve u inkorporuar në katundet arbëreshë (si për shembull në Ruri, në Shën Kostandini Arbëresh, në Shën Mitri, në Ungër, veçanërisht në Horën e Arbëreshëvet). /ZgjohuShqiptar.info