Lufta ndaj terrorizmit/ Në Shqipëri asnjë i dënuar, sfida e Ballkanit për luftëtarët e ISIS

Që nga mesi i viteve 1990, më shumë se 200 njerëz janë dënuar me më shumë se 1.100 vjet burg në gjashtë vende të Ballkanit Perëndimor për akte terroriste, ose si luftëtarë të huaj, thuhet në një analizë të BIRN.

Por rekordi i tyre i dënimeve është i pabarabartë, dhe ekspertët e intervistuar nga BIRN thonë se çdo vend përballet me sfida të rëndësishme në marrëdhëniet me luftëtarët e huaj dhe familjet e tyre që janë kthyer, apo që pritet të kthehen.

Më shumë se 160 luftëtarë janë burgosur pasi kanë marrë pjesë në konfliktet e armatosura në Siri dhe Ukrainë, pjesë e një valë luftëtarësh të huaj nga Ballkani, ku si pasojë solli që vende si:Serbia, Bosnjë-Hercegovina, Shqipëria, Kosova, Maqedonia e Veriut dhe Mali i Zi të lejojnë kryerjen e veprime të tilla në harkun e viteve nga 2014 në 2015 .

Kosova dhe Serbia kanë dënuar numrin më të madh të “luftëtarëve të huaj”, ndërsa Bosnja dhe Hercegovina dhe Maqedonia e Veriut kanë pasur dënimet më të mëdha për terrorizmin e brendshëm.

Shqipëria nuk ka arritur të dënojë çdo luftëtar të huaj në shkallën e dytë të gjyqësorit, e që merr vendimin e formës së prerë. Gjithashtu, nuk ka pasur aktgjykime të formës së prerë për terrorizmin e brendshëm në Mal të Zi, sipas gjetjeve të BIRN.

Anes Cengiç, një ish-drejtues i strukturës anti-terror në Bosnjë, tha se sigurimi i një bindjeje është njëra anë e medaljes, por riintegrimi i luftëtarëve të huaj është një sfidë edhe më e madhe.

“Si ish polic, unë nuk mendoj se puna ka mbaruar me sentencën e gjykatës dhe burgosjen e personit”, i tha Cengiç BIRN-it.

Duke krahasuar dënimet shumë më të gjata në vendet e BE-së, sesa në Ballkanin Perëndimor për ata që i janë bashkuar strukturës së “Luftëtarëve të Huaj” të ISIS, analisti për çështjet e sigurisë, me vendbanim në SHBA, Adrian Shtuni, tha që gjykatat e Ballkanit duhet të rimendojnë qasjen e tyre.

“Praktikat e dënimit në Ballkanin Perëndimor për rastet që përfshijnë vepra terrorizmi mund të kenë nevojë për një rimendim dhe mundësisht të jenë më të afërta me praktikat e dënimit në vendet e Bashkimit Evropian”, tha ai.

Ai citoi një studim të vitit 2019, i cili tregon ndryshimet në dënimet mesatare me burgim në Ballkanin Perëndimor. Dënimi mesatar në vendet e BE në 2018, ishte dy herë më i gjatë se në Ballkanin Perëndimor, i cili mesatarisht ka qenë shtatë vjet.

Sidoqoftë, Shtuni thekson se, “dënimet më të gjata me burg nuk janë zgjidhje në vetvete, por duhet të përputhen me programe të konsiderueshme rehabilitimi, mbikëqyrjeje dhe ri-integrimi”.

Bosnja dënoi luftëtarët e huaj mesatarisht me më pak se dy vjet burg. Në Kosovë, dënimi mesatar i burgut për vepra penale të lidhura me terrorizmin ishte tre vjet e gjysmë, thekson Shtuni, duke shtuar se, që nga fillimi i vitit 2020, dënimi mesatar në Kosovë ishte ulur më tej.

Në Serbi, penalitetet ndryshojnë midis dënimeve për luftime në Ukrainë dhe Siri. Ndërsa luftëtarët që ktheheshin nga Ukraina kryesisht morën dënime me kusht ose ndalim shtëpie, dënimet për luftëtarët e ISIS, shkonin deri në 11 vjet.

“Ajo që shkaktoi pabarazinë e konsideruar në qasjen e dënimit ndaj veprave të ngjashme penale të ilustruara më lart nuk është shumë e qartë”, tha Shtuni.

“Luftëtarët që ktheheshin nga Ukraina”, theksoi ai, “ishin bashkuar me grupe ultranacionaliste dhe supremaciste të bardha, të motivuar nga ideologjitë që promovojnë urrejtje dhe dhunë. Ata që ktheheshin nga konflikti i ISIS në Siri paraqitën një seri sfidash të ndryshme”.

Vendeve u mungojnë kapacitetet dhe ekspertizat e specializuara për të rehabilituar dhe ri-integruar këta luftëtarë e familjet e tyre, pasi rrjetet që financuan dhe ndihmuan radikalizimin e tyre islamik janë akoma aktive në mënyra të ndryshme.

“Këto rrjete përfaqësojnë shtyllën ideologjike dhe logjistike të lëvizjes militante të xhihadit në rajon”, tha ai.

“Si i tillë, ata do të vazhdojnë të përfaqësojnë një rrezik të rëndësishëm të sigurisë kombëtare për qarqet e Ballkanit dhe më gjerë për të ardhmen. Kjo mund të shikohet veçanërisht pas kthimit të një numri mjaft të madh të luftëtarëve të huaj terroristë nga Siria dhe Iraku, dhe lirimin e tyre gradual nga burgu”.

Bosnja: Vërtetimi i fajit është bërë një sfidë

Gjykatat në Bosnje kanë dënuar 39 persona me një total prej pak më shumë se 164 vjet burg për të luftëtarët e huaj dhe për kryerjen, planifikimin dhe përgatitjen e akteve terroriste. Ndërkohë, janë liruar tre persona.

Nga ana tjetër, 14 persona janë dënuar me pak më shumë se 117 vjet për terrorizëm të brendshëm.

Munib Ahmetspahiç është njëri, prej vetëm disa njerëzve në Ballkan, që pret të dalë në gjyq si për terrorizmin e brendshëm ashtu edhe për luftimet jashtë vendit, në rastin e tij, në Siri.

Në vitin 2013, gjykatat e liruan atë në shkallën e dytë, pasi një i dyshuar tjetër, Mevlid Jasareviç, qëlloi me armë ndaj ambasadës amerikane në Sarajevë në tetor 2011, për të cilën Jasareviç u burgos për 15 vjet.

Por, në prill të vitit 2019, Ahmetspahiç u dënua me tre vjet burg për akuzën e bashkimit  të njësive ushtarake të militantëve islamikë në Siri dhe Irak midis viteve 2013 dhe 2018.

Dënimi më i gjatë i dhënë nga gjykatat e Bosnjës deri më tani për terrorizëm ishte për Haris Auseaushviç. Në vitin 2010 ai u dënia me 35 vjet për një sulm me armë ndaj një stacioni policie në qytetin qendror të Bugojnos, ku një oficer vdiq dhe një tjetër u plagos. Bashkëpunëtori i tij i dënuar, Adnan Haraçiç, u dënua me 14 vjet burg nën një marrëveshje pranimi.

Gjykata shtetërore e Bosnjës ka nxjerrë aktgjykime të shkallës së dytë në 16 raste, duke dënuar 25 persona në një total të kombinuar pak më shumë se 47 vjet qoftë për luftëtarët në Siri, apo për rekrutimin e personave të tjerë.

Secili u dënua midis një dhe shtatë vjet burg; dënimi më i gjatë u dha Husein Bosniç në qershor 2016, për rekrutim dhe nxitje të terrorizmit. Nga ata të dënuar për veprimtari në një fushëbetejë të huaj, Mehmed Tutmiç mori dënimin më të rëndë – katër vjet, në 2017-ën.

Në nëntë raste në lidhje me luftimet në Siri, tetë të pandehurit, secili morën një dënim prej një viti pasi u deklaruan fajtorë.

Aktualisht, vetëm një gjyq në Bosnje për luftime në Siri është duke vazhduar – ai i Ibro Cufuroviç. Ai u dënua në shkallë të parë me katër vjet. Të dy palët: si mbrojtja dhe prokurorët kanë apeluar vendimin. Shtatë shtetas boshnjakë të kthyer në Bosnje nga Siria në dhjetor 2019 mbeten ende në paraburgim.

Një zëdhënës i prokurorisë së shtetit tha se, në lidhje me terrorizmin, ankesat penale aktualisht ishin duke u proceduar kundër 46 personave në 25 raste të veçanta, ndërsa 31 persona të tjerë në 30 raste ishin nën hetim.

Prokurorët nuk kanë konfirmuar se sa njerëz janë nën hetim për luftëtarët në Ukrainë, ku separatistët e mbështetur nga Rusia, morën armë në lindje të vendit, në vitin 2014.

Në vitin 2020, gjykatat liruan një serb boshnjak, Gavrilo Steviç, i cili ishte në radhën e parë të luftimeve së bashku me separatistët pro-rusë.

Ligji boshnjak nuk e klasifikon luftën në Ukrainë si një veprim terrorist, për dallim nga luftimet në Siri, ku Kombet e Bashkuara kanë përcaktuar ISIS-in një organizatë terroriste.

Armin Krzaliç, nga Qendra për Studime të Sigurisë me qendër në Sarajevë, tha se akuzat për terrorizëm janë të vështira për t’u provuar në përgjithësi, prandaj është i lartë numri i marrëveshjeve paraprake.

“Gjetja e provave materiale është një problem”, tha ai. “Kjo është arsyeja pse gjykatat kanë lidhur marrëveshje me individë të caktuar”.

Vlado Azinoviç, një profesor i Shkencave Politike në Sarajevë, thekson se Bosnja ishte vendi i parë në rajon që e lejonte të shkonte në një fushë beteje të huaj, por ra dakord që provimi i fajit të ishte dëshmuar shumë, dhe do të ishte një sfidë e ardhshme.

“Personat e ndjekur për të cilët ne kemi prova ishin të përfshirë në aktivitetet e ISIS – pasi ata kishin plotësuar formularë në të cilat ata shprehnin qartë dëshirën për t’u bërë luftëtarë … ka provuar të jetë një sfidë për të gjithë të përfshirë në proces – prokurorët, avokatët dhe veçanërisht gjykatësit”, tha ai.

Një sfidë tjetër është ri-shoqërizimi, shtoi Azinoviç. Ai vuri në dukje se Këshilli i Evropës po zbaton një projekt për të punuar me të dënuarit që përfshijnë komunitetet lokale dhe policinë, për të shmangur problemin e komuniteteve lokale vetëm të mësojnë për të dënuarit që kthehen tek ata javë para se të ndodhë.

“Nëse vërtet duam të jemi përgjegjës për rehabilitimin ose riintegrimin e tyre, ai proces duhet të fillojë më herët”, pohoi Azinoviç.

Kosova: Kthimi masiv nga Siria krijon probleme

Në Mars 2015, Kosova miratoi një ligj që ndalonte inkuadrimin e qytetarëve në konfliktet e armatosura jashtë territorit të shtetit, të përcaktuar si “bashkim ose pjesëmarrje në një ushtri ose polici të huaj, në formacione të huaja paramilitare dhe para-policore, në grupe të organizuara ose individualisht, jashtë territorit”, direkt ose indirekt. Dënimet për faj ishin nga gjashtë muaj deri në 15 vjet burg.

Por ekspertja e sigurisë Besa Kabashi, themeluese dhe CEO e firmës së konsulencës B.K.R. & Associates, i tha BIRN se është e vështirë të hetosh nivelin e përfshirjes që një person i kthyer mund të ketë pasur në një konflikt të huaj, në zona që janë ende konflikte të hapura, e lëre më të dallosh rrethanat.

Një sfidë tjetër, shpjegoi Kabashi, është përfshirja e personave të mitur dhe “ushtarëve fëmijë” në luftërat e huaja, si dhe ri-integrimi i tyre nëse prindërit e tyre kanë vdekur ose janë burgosur për periudha të gjata.

Në fund, sqaroi Kabashi, gratë janë veçanërisht të vështira për tu ndjekur penalisht, “pasi është e vështirë të vërtetohet pozicioni i një gruaje në një marrëdhënie brenda një mentaliteti të caktuar që mund të mos i lejonte asaj një zgjedhje sidoqoftë – është e vështirë të dihet me siguri nëse ajo pjesëmarrja në një konflikt të huaj ishte vullnetare apo jo, dhe në çfarë aftësie ”.

Kabashi tha se ri-integrimi i të kthyerve nga lufta e huaj ishte bërë një përparësi e qeverisë në vitin 2017, por ishte përballur me një sfidë të re vitin e kaluar. Në prill të vitit 2019, 110 qytetarë – 32 gra, 74 fëmijë, kryesisht nën moshën 15 vjeç dhe katër luftëtarë të rritur – u kthyen të gjithë menjëherë nga Siria.

Aktakuza për pjesëmarrje në organizatë terroriste u ngritën kundër të gjitha grave. Fëmijët janë pjesë e disa aktiviteteve të riintegrimit të udhëhequra nga Ministria e Brendshme. Zyra e Prokurorisë Speciale thotë se Kosova ka paditur gjithsej 171 persona për terrorizëm, ndërsa gjykatat kanë dënuar 123 persona për çështje të lidhura me terrorizmin. Gjykatat kanë vendosur gjykimin e 87 aktakuzave të paraqitura për pjesëmarrje në luftërat e huaja, ndërsa 57 çështje mbeten në proces.

21 persona të tjerë janë nën hetim dhe 107 raste për pjesëmarrje ose përpjekje për të marrë pjesë në fushat e huaja të betejës janë pezulluar. Në aktgjykimet e formës së prerë, gjykatat në Kosovë kanë dënuar 81 persona për pjesëmarrje në luftërat e huaja.

Sipas Kabashit, ligji në Kosovë që ndalon rekrutimin në konflikte t e armatosura të huaja nuk ka të bëjë me provën pas burgimit.

“Përpjekja për riintegrim përtej dënimit me burg duhet të bëhet në baza vullnetare,” tha ajo, duke shtuar se Kosovës gjithashtu i mungon një plan kombëtar riintegrimi që “do të shkurtojë ciklin e mbrapshtë, do t’i lejojë ata të bëhen pjesë të vetë-qëndrueshme të shoqërisë”.

Shqipëria: Asnjë luftëtar i huaj që kthehet nuk është dënuar

Katër burra nga rajoni verior i Shkodrës mbeten nën hetim në Shqipëri për terrorizëm pasi ishin mes 19 të arrestuarve në Tetor 2016 në Shqipëri, Kosovë dhe Maqedoni e Veriut për një komplot të dyshuar për të kryer atentat në një stadium futbolli, ku po zhvillohej ndeshja midis përfaqësuesve kombëtare të Shqipërisë dhe Izraelit.

Kosova dënoi dhe burgosi ​​tetë prej tyre në vitin 2018, por katër të ndaluarit në Shqipëri u lanë të lirë për shkak të mungesës së provave, pasi kaluan një vit në paraburgim. Prokurorët i kërkuan gjykatës që të mbyllte çështjen, por u urdhëruan të vazhdojnë hetimet.

Sipas Gjykatës Speciale të Apelit Kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar, në 10 vitet e fundit, 23 persona janë dënuar me aktgjykim të formës së prerë vetëm për akuzat që lidhen me terrorizmin ose me akuza terrorizmi të kombinuara me ato të tjera, si krijimi i “organizatave kriminale” , “Grupe të strukturuara kriminale” ose “bandë të armatosur”, etj.

Ndërsa njëri ishte i dënuar me burgim të përjetshëm, 22 të tjerët morën gjithsej 256 vjet burg, një medium prej 11.6 vjet secili. Dhjetë të tjerët u shpallën të pafajshëm.

Andon Mëhillaj u dënua me burgim të përjetshëm nga gjykata e apelit në mars 2017. Ai dhe gjashtë të tjerët u akuzuan për vrasje dhe kërcënim të njerëzve në Shqipëri, duke përdorur armë dhe eksplozivë me bazë tritoli.

Ata u punësuan nga të tjerët për të kryer këto vepra kriminale. Krahas akuzave për “akte të qëllimit terrorist”, ata u dënuan për shumë të tjerë si “vrasje me paramendim”, formimi i “organizatave kriminale” etj.

Në vitin 2015, prokuroria mbylli hetimet ndaj tre shqiptarëve të dyshuar për rekrutimin e luftëtarëve të huaj, pasi ata besohej se ishin në Siri, dhe njëri kishte vdekur.

Gjykatat në Shqipëri ende nuk kanë dënuar askënd në shkallën e dytë të për këtë pjesë të të akuzuarve. Megjithatë rreth 140 vetë u larguan nga Shqipëria si luftëtarë të huaj në vitet 2013 dhe 2014.

Rreth 45 persona u kthyen brenda disa muajsh, përpara miratimit të një ligji që kriminalizon aktin në vitin 2014. Që atëherë, asnjë luftëtar i huaj nuk është kthyer në Shqipëri nga Siria apo Iraku dhe nuk po vazhdojnë gjyqet për këtë vepër penale.

Në Nëntor 2016, gjykatat dënuan nëntë persona, përfshirë dy  imamë, në çështjen e rekrutimit të së paku 70 luftëtarëve për ti dërguar në Siri dhe Irak. Ata u dënuan me gjithsej 102 vjet dhe tetë muaj burg; secila sentencë ishte midis tetë muajsh dhe 18 vjet.

Në maj 2017, Almir Daci, një imam i vetëshpallur, u dënua në mungesë me 15 vjet burg për rekrutimin e luftëtarëve që u dërguan në Siri. Aktgjykimi nuk ishte i formës së prerë. Ai besohet të ketë vdekur në luftime në Prill 2016, megjithëse nuk ka asnjë konfirmim zyrtar të vdekjes së tij.

Ndërsa Shqipëria e përjashtoi pjesëmarrjen e jashtëligjshme në luftërat e huaja dhe rekrutimin ose organizimin e luftëtarëve të huaj në vitin 2014, ligji i saj nuk i përcakton këto si “akte terroriste”.

Redion Qirjazi, drejtor i programit të sigurisë në Institutin për Demokraci dhe Ndërmjetësim, IDM, tha se sistemi gjyqësor shqiptar nuk kishte përvojë me raste të tilla dhe se ishte përballur me një sfidë trajtimin e atyre që ktheheshin në shtëpi.

“Sfida kryesore me të cilën përballen institucionet gjyqësore do të jetë kategorizimi i saktë i njerëzve, kthimi i të cilëve pritet,” tha Qirjazi, duke shpjeguar se e njëjta qasje nuk mund të zbatohet për viktimat, luftëtarët, bashkëpunëtorët dhe anëtarët e familjes.

Mali i Zi: Luftëtarët e kthimit janë një çështje e vogël

Gjykatat në Mal të Zi nuk kanë miratuar akoma ndonjë aktgjykim të shkallës së dytë për terrorizmin e brendshëm.

Por në maj të vitit 2019, Gjykata e Lartë në Podgoricë dënoi 13 persona në radhë të parë, për role në një përpjekje të supozuar për grusht shteti në vitin 2016, të përcaktuar si një “akt terrorist”.

Ata përfshinë dy oficerë të sigurimit ushtarak rus të dënuar në mungesë, tetë serbë dhe dy politikanë të opozitës malazeze. Ata u burgosën deri në 15 vjet burg.

Mali i Zi kriminalizoi pjesëmarrjen në konfliktet e huaja në mars 2015, me dënime deri në 10 vjet burg. Rekrutimi, organizimi, financimi, inkurajimi, udhëheqja ose trajnimi i luftëtarëve të huaj u përjashtua gjithashtu me dënime të mundshme midis dy dhe 10 vjet.

Në prill 2017, Marko Beroviç u dënua me gjashtë muaj burg për të luftuar së bashku me separatistët e mbështetur nga Rusia në Ukrainë në vitin 2015. Në janar 2018, Gjykata e Lartë në Podgorica dënoi Hamid Beharoviç me gjashtë muaj burg për bashkimin me ISIS në Siri.

Zyra e prokurorit special të shtetit ka refuzuar t’i tregojë BIRN se sa raste të luftëtarëve të huaj për të cilët po punohet aktualisht.

Koordinatori shtetëror i qeverisë për luftimin e ekstremizmit të dhunshëm, Dragan Pejanoviç, tha se nuk kishte të dhëna për asnjë qytetar malazez që largohej për në Siri pas vitit 2015.

Njëzet e tre ishin larguar më parë, tha Pejanoviç, ndërsa tetë burra, një grua dhe një numër i fëmijëve ishin kthyer nga Siria dhe disa ishin kthyer gjithashtu nga Ukraina.

Ashtu si në Bosnje, analisti Andjelija Luçiç tha se sfida më e madhe për Malin e Zi qëndron në “rehabilitimin dhe ri-integrimin” e këtyre të kthyerve. “Veprimet parandaluese forcojnë rezistencën shoqërore ndaj këtij fenomeni,” tha Luçiç.

Serbia: Gjykimet u vonuan dhe nuk pati veprime parandaluese

Në prill të vitit 2018, Gjykata e Lartë në Beograd dënoi shtatë persona për vepra terrorizmi – Abid Podbiçanin, Sead Plojoviç dhe Terfik Mujoviç u dënuan secili me 11 vjet, Goran Pavloviç me 10 vjet, Izudin Crnovrsanin dhe Rejhan Plojoviç me nëntë e gjysmë vjet dhe Ferat Kasumoviç deri në shtatë vjet e gjysmë.

Agjensia e lajmeve Tanjug e Serbisë raportoi se ata ishin shpallur fajtorë për akte terroriste, rekrutim dhe trainim për akte terroriste, financim të terrorizmit dhe nxitje publike për akte terroriste.

Sipas vendimeve, Pavloviç dhe Plojoviç kishin krijuar lidhje me ISIS dhe Frontin al-Nusra me ndihmën e Podbiçanin dhe Mujoviç.

Vendndodhjet e Podbiçanin, Pavloviç dhe Plojoviç janë të panjohura, kështu që ata u dënuan në mungesë.

Gjykata i shpalli fajtorë për “mbledhjen e parave nga njerëzit që ndanin të njëjtat bindje në Serbi dhe vendet përreth, si dhe në Evropën Perëndimore, dhe financuan largimin e disa shtetasve serbë të rekrutuar për të marrë pjesë në konflikte lufte, fillimisht në kampe trainimi dhe më pas kufijtë e betejës në Siri ”.

Milan Antonijeviç, i cili ndoqi procesin, më parë i tha BIRN se vëmendja në këtë gjykim përqendrohej në faktin se paraburgimi i të paditurve zgjati pothuajse katër vjet – dhe se gjyqi ishte përsëritur pas ndryshimeve në Dhomën Gjyqësore.

“Kohëzgjatja e gjatë e procedurave … janë situata të cilave grupet e të drejtave të njeriut duhet t’u përgjigjen,” tha Antonijeviç, duke shtuar se procedurat më të shpejta dhe më efikase duhet të jenë përparësi.

Antonijeviç, tani drejtor ekzekutiv i Fondacionit të Shoqërisë së Hapur në Beograd, i tha BIRN se më parë, megjithë njoftimet zyrtare të veprimeve ligjore kundër luftëtarëve në luftërat e huaja, “ata në një farë mënyre mbeten nën hijen e ngjarjeve të tjera mediatike”.

“Për momentin, masat parandaluese, d.m.th., funksioni parandalues ​​i ndëshkimit, nuk janë të dukshme; këto procedura disi nuk bien në vëmendjen e mediave, “tha ai, duke shtuar se” çështja e ri-shoqërizimit të luftëtarëve të huaj në Serbi.

Një raport mbi terrorizmin në Serbi në vitin 2018 që Departamenti i Shtetit i SHBA publikoi në nëntor 2019 tha që rreziku i sulmeve terroriste dhe niveli i rekrutimit për ISIS në Serbi ishin të ulëta.

Ai tha që kërcënimet kryesore terroriste në Serbi mbetën lëvizja e mundshme e parave dhe armëve nëpër rajon, rekrutimi i ushtarëve të kthyer dhe rigjallërimi i ideologjive terroriste, si dhe mundësia e vetë-radikalizmit.

Që nga viti 2015, gjykatat serbe kanë dënuar 29 persona për luftime me njësitë e mbështetur nga Rusia në Ukrainë. Të gjithë të dënuarit kanë arritur pazare për pranimin e fajit, duke rezultuar për shumicën e tyre me dënime të pezulluara prej rreth një viti.

Tre u dënuan me arrest shtëpiak prej gjashtë muajsh. Dënimet e tyre u pezulluan me kusht që ata të mos kryejnë të njëjtën vepër penale brenda një periudhe kohe të caktuar, zakonisht ndërmjet një dhe pesë vjet.

Maqedonia Veriore: Pak kapacitet, koordinim ose parandalim

Trupi Koordinues Kombëtar i Maqedonisë së Veriut për parandalimin e ekstremizmit të dhunshëm dhe luftën kundër terrorizmit thotë se ka identifikuar 156 persona që morën pjesë në luftime në Irak dhe Siri, nga të cilët 35 besohet se kanë vdekur atje, ndërsa 23 nga 83 që janë rikthyer në vend kanë marrë fjali.

Rasti më i spikatur, në të cilin 11 persona u dërguan në burg në vitin 2016, të koduar “Cell”, kishte të bëjë me një grup të shpallur fajtor për rekrutimin e njerëzve për të luftuar në Irak dhe Siri dhe për pjesëmarrje në forcat e huaj paramilitare.

Ky ishte rasti i parë i tillë pasi vendi ndryshoi ligjin në vitin 2014 për të përfshirë dënime me burg për pjesëmarrje në konflikte ushtarake të huaj. Dënimi minimal për pjesëmarrje në konflikte të tilla është tani katër vjet në burg dhe pesë për organizimin dhe financimin e pjesëmarrjes në to.

Sipas informacionit në dispozicion, prokuroria ka ngritur akuza kundër tetë personave të tjerë “për pjesëmarrje në strukturat paramilitare të huaj”.

Dekani i Fakultetit të Sigurisë së Shtetit në Shkup, Nikolla Dujovski, tha se në krahasim me vendet e tjera të rajonit, siç është Bosnja, Maqedonia e Veriut, ka pasur pak raste të terrorizmit.

“Por dobësia jonë më e madhe është aftësia e institucioneve për t’u marrë me këtë problem dhe veçanërisht mungesa e koordinimit midis të gjithë palëve të interesuara, duke filluar nga institucionet shtetërore, gjykatat dhe ndjekjet penale, si dhe organizatat joqeveritare, përfshirë komunitetet fetare”, tha ai.

“Si një vend i vogël me kapacitete të kufizuara, ne vetëm tani kemi filluar të forcojmë këtë koordinim, i cili mund të ndihmojë në përpunimin më të mirë të këtyre rasteve, si dhe në parandalimin dhe rocializimin më të mirë të këtyre njerëzve”, shtoi Dujovski.

Si shumica e ekspertëve të tjerë të intervistuar nga BIRN, Dujovski thotë se vendi ka disa masa parandaluese kundër radikalizmit dhe ndihmon në riocializimin e të kthyerve.

“Të gjitha studimet tregojnë se nxënësit e shkollave të mesme janë më të ndjeshëm ndaj radikalizmit, por ne nuk kemi pasur një projekt të vetëm për parandalimin të përqendruar në shkollat ​​e mesme”, vuri në dukje ai.

Përveçse kanë të bëjnë me të kthyerit nga konfliktet e armatosura, disa raste të brendshme në Maqedoninë e Veriut kanë ngritur tensione etnike dhe politike në vitet e fundit.

Një shkëmbim zjarri dy-ditor midis personave të armatosur etnikë shqiptarë dhe forcave të sigurisë në qytetin verior të Kumanovës në maj 2015 la 18 persona të vdekur, duke përfshirë tetë oficerë policie.

Më vonë, 33 nga 37 të pandehurit morën dënime me burg për terrorizëm në total 736 vjet burg. Katër të dyshuar u liruan. Shtatë nga të pandehurit morën dënime të përjetshme.

Dy raste të tjera të profilit të lartë kanë ngjallur tensionin etnik në vend – përfshirë vrasjen masive të pesë maqedonasve etnikë në vitin 2012 pranë liqenit Smilkovsko, afër kryeqytetit, Shkupit.

Disa ekspertë, si Dujovski, dhe kreu i Trupit Koordinues Kombëtar, Borce Petkovski, thonë se për shkak të rreziqeve të politizimit, dhe faktit që disa prej proceseve nuk kanë mbaruar, ato duhet të shihen veçmas nga ato që përfshijnë luftëtarët e huaj.

“Këto raste vendore duhet të shihen veçmas, pasi ato nuk janë të qarta”, tha Dujovski: “Politizimi dhe karakteri etnik i tyre i bën ata shumë të ndjeshëm dhe ne ende nuk jemi të qartë në disa prej tyre se çfarë ndodhi me të vërtetë”.

Në lidhje me sulmin famëkeq të një turme të irrituar në parlament në vitin 2017, i krijuar për të ndaluar ndryshimin e qeverisë, kodi penal shpreh një dallim midis “rrezikimit terrorist të rendit kushtetues” dhe “terrorizmit”.

Në Kodin Penal, neni 313 flet për rrezikimin terrorist të rendit kushtetues dhe përshkruan sulmet ndaj institucioneve. Një artikull i veçantë, 394-b, merret me terrorizmin si rrezikimin e rendit publik përmes vrasjeve, rrëmbimeve dhe akteve të tjera të dhunshme.

Marrë nga Birn “Shtetet e Ballkanit e konsiderojnë ndjekjen e terrorizmit një sfidë”/  Autorë: Fatjona Mejdini, Samir Kajoseviç, Haris Rovcanin, Xhorxhina Bami, Sinisa Jakov Marusiç

*Titulli është i redaksisë/ Përgatiti: Y. Pata