A mund të bëhet Kosova anëtare e NATO? Mbështetja amerikane përplaset me nenin 5 të Traktatit dhe me katër shtetet anëtare që nuk e njohin

“Qëllimi ynë është të bëhemi pjesë e infrastrukturës globale të sigurisë, të kontribuojmë për paqen”, i tha presidentja Vjosa Osmani Sekretarit të Përgjithshëm të NATO-s Jens Stoltenberg gjatë një takimi muajin e kaluar.

Osmani po i referohej shpresave të Kosovës për t’u bërë pjesë e programit të Partneritetit për Paqen të NATO-s.

Ky program është një skemë bashkëpunimi e operuar nga aleanca ushtarake perëndimore që përfshin shtete të ndryshme evropiane dhe euroaziatike.

Ministria e Mbrojtjes e Kosovës, thotë se “orientimi politik dhe strategjik i Kosovës është anëtarësimi në NATO”.

Jeffrey Hovenier, kandidat për postin e ambasadorit të ardhshëm amerikan në Kosovë, deklaroi më 7 tetor se ai mbështet “zhvillimin e vazhdueshëm gradual dhe transparent të Forcës së Sigurisë së Kosovës në një forcë mbrojtëse territoriale multi-etnike, ndërvepruese të NATO-s”.

“Duke u mbështetur në zbarkimin e parë ndërkombëtar të Kosovës së bashku me forcat amerikane dhe organizimin e parë të stërvitjeve Defender Europe 21, ne mund të ndihmojmë në transferimin e Kosovës nga një konsumator në një  ofrues të sigurisë”, shtoi Hovenier.

Por pavarësisht perspektivës optimiste, pengesat politike nuk do ta lejojnë Kosovën të bëhet anëtare e NATO-s në të ardhmen e afërt, apo  të përfshihet në programin e nivelit më të ulët të Partneritetit për Paqe.

Serbia, e cila deklaron se nuk ka ndërmend të bëhet pjesë e NATO-s, iu bashkua Partneritetit për Paqe në vitin 2006 dhe që atëherë ka bashkëpunuar me këtë aleancë.

Mosnjohja pengesë për anëtarësimin

NATO ka një prezencë të forcave paqeruajtëse, KFOR, në Kosovë që nga përfundimi i luftës në vitin 1999. Mirëpo, janë katër shtete anëtare të NATO-s të cilat nuk e kanë njohur Kosovën si të pavarur – Spanja, Rumania, Sllovakia dhe Greqia.

Për sa kohë këto vende nuk e bëjnë një gjë të tillë, nuk do të jetë e mundur që Kosova të anëtarësohet në NATO ose të futet në një marrëveshje për të bashkëpunuar përmes programit të Partneritetit për Paqe.

Neni 5 i traktatit themeltar të NATO-s ruan parimin e mbrojtjes kolektive – “një sulm kundër një aleati konsiderohet si një sulm kundër të gjithë aleatëve”. Ky parim ka dekurajuar prej kohësh vendet anëtare të NATO-s që të pranojnë vende të reja që janë përfshirë në konflikte të pazgjidhura, të tilla si aspirantët e vjetër Ukraina dhe Gjeorgjia.

Që një vend të anëtarësohet, nevojitet që parlamenti i secilit shtet anëtar të NATO-s të miratojë një protokoll aderimi në të cilin zotohet të mbrojë integritetin territorial të shtetit të ri anëtar.

Duke marrë parasysh faktin që këto katër shtete nuk e njohin Kosovën, nuk ka asnjë shans që një protokoll i tillë të miratohet në kuvendet e tyre përkatëse dhe që ata të marrin si detyrim mbrojtjen e territorit të Kosovës në të ardhmen.

Kosova aplikoi për t’u bërë pjesë e Partneritetit për Paqe në vitin 2012, katër vjet pasi shpalli pavarësinë e saj nga Serbia dhe të njëjtin vit që përfundoi edhe mbikëqyrja e Kombeve të Bashkuara mbi Kosovën.

Në atë kohë, Kosova nuk u pranua për arsye që mbeten të njëjta pothuajse një dekadë më vonë.

Në vitin 2016, qeveria e Kosovës bëri përpjekje për të forcuar bashkëpunimin e saj me NATO-n, por ishte Spanja ajo që doli shprehimisht kundër saj.

Zyrtarisht, Kosova aktualisht nuk ka forca të armatosura, mirëpo në vitin 2018 miratoi një ligj që synon ta shndërrojë Forcën e Sigurisë së Kosovës në një ushtri brenda dhjetë viteve.

Megjithatë, NATO dëshiron që Siguria e Kosovës t’i përmbahet mandatit të saj origjinal nga viti 2009, e cila e përkufizon atë si një “forcë e katastrofës emergjente”, për shkak të pikëpamjeve të shteteve anëtare të aleancës që nuk e njohin.

Çdo shtet anëtar i NATO-s ka të drejtën e vetos, gjë që e bën edhe më të pamundur që Kosovës t’i jepet një Plan Veprimi për Anëtarësim i cili përcakton hapat e nevojshëm që një vend të bëhet përfundimisht një anëtar i plotë i NATO-s.