Atentate, sulme me dronë dhe sulme kibernetike – Lufta e Izraelit ndaj programit bërthamor të Iranit

Autoritetet izraelite janë zotuar për një përgjigje të ashpër kundër Iranit pasi Teherani lëshoi ​​një breshëri prej rreth 200 raketash balistike në Izrael të martën.

Forcat ajrore të Izraelit mund të godasin një gamë të gjerë objektivash në Iran nëse asistohen nga SHBA-të, duke mos harruar kapacitetet e mbrojtjes së Teheranit.

Kjo, duke përfshirë qendrat ushtarake dhe të inteligjencës, komandantët e lartë, terminalet e naftës dhe rafineritë apo edhe vendet bërthamore.

Biden tha këtë javë se SHBA-të kundërshtojnë çdo sulm ndaj programit bërthamor të Iranit.

Por Izraeli ka paralajmëruar prej kohësh për rrezikun e zhvillimit të armëve bërthamore të Iranit dhe kryeministri Benjamin Netanyahu mund të vendosë se është gati momenti për të goditur vendet bërthamore përpara se programi i Teheranit të përparojë më tej.

Vendet kryesore përfshijnë qendrat e pasurimit të uraniumit në Fordow dhe Natanz, të cilat janë të dyja thellë nën tokë.

Një studim në prill që shqyrtonte një sulm të mundshëm ndaj programit bërthamor të Iranit, i botuar në Buletinin të Shkencëtarëve Atomik, arriti në përfundimin se e vetmja mënyrë për të depërtuar në caqet më të forta nëntokësore do të përfshinte bombarduesit e mëdhenj amerikanë që mbanin bomba masive të prodhimit amerikan GBU-57A/B me peshë 13.2 tonë.

Programi bërthamor i Iranit ka shumë të ngjarë të zmbrapset, por nuk do të zhduket nga një sulm izraelit.

Irani gjithashtu ka zhvilluar njohuritë teknike për të zhvilluar armë bërthamore, përveç çdo dëmi fizik që do të shkaktonte një sulm ushtarak.

Vëmendja e Izraelit ndaj programit bërthamor të Iranit

Izraeli ka shënjestruar historikisht programin bërthamor të Iranit përmes sabotimeve relativisht të kufizuara në formën e sulmeve kibernetike, vrasjeve të shkencëtarëve dhe bombave të vendosura në objektet bërthamore iraniane.

Kjo strategji e ka lejuar Izraelin të ndalë në mënyrë të përsëritur përparimin bërthamor të Iranit, duke ruajtur një nivel të besueshëm të mohimit dhe duke shmangur përshkallëzimin e mëtejshëm ushtarak, prandaj në masë të madhe mbetet brenda “rregullave” të vendosura nga Izraeli dhe Irani në zhvillimin e luftës së tyre në hije.

Tani, me të dy vendet që godasin hapur territorin e njëri-tjetrit, Izraeli mund ta shohë këtë si një mundësi – ose të ndihet i detyruar – për të synuar drejtpërdrejt objektet bërthamore të Iranit.

Pas rasteve të kaluara të sabotazhit izraelit kundër programit bërthamor iranian, Teherani ka dyfishuar kapacitetet – duke rindërtuar vendet e dëmtuara, duke forcuar objektet, duke rritur aktivitetin e tij bërthamor dhe duke forcuar kibernetikën.

E njëjta gjë ka të ngjarë të jetë e vërtetë nëse objektet iraniane shënjestrohen drejtpërdrejt këtë herë, vetëm në një shkallë më të madhe.

Kalimi nga një konflikt ndërmjetësues midis Iranit dhe Izraelit në një angazhim të drejtpërdrejtë vetëm sa do të rrisë vlerën që Irani i jep programit të tij bërthamor si një pengesë kundër sulmeve të mëtejshme të drejtpërdrejta në territorin e tij dhe ndërhyrjes ushtarake të SHBA-ve.

Nëse Irani vlerëson se përfaqësuesit e tij rajonalë dhe aftësitë e tij raketore kanë qenë të pamjaftueshme për të penguar Izraelin nga kryerja e sulmeve të drejtpërdrejta kundër programit të tij bërthamor strategjik, Teherani mund ta shohë armatimin aktual të programit të tij bërthamor si opsionin e vetëm të mbetur që mund të garantojë sigurinë e regjimit iranian.

Historiku i sulmeve të Izraelit ndaj Iranit

Midis viteve 2010 dhe 2024, Izraeli dyshohet se kreu dhjetëra operacione – duke përfshirë atentate, sulme me dronë dhe sulme kibernetike – në Iran.

Një nga sulmet më të famshme të Izraelit kundër programit bërthamor të Iranit ndodhi në vitin 2010, kur virusi kompjuterik Stuxnet kishte dëmtuar deri në 1 mijë centrifuga, nga 5 mijë të tilla, të vendosura në Natanz.

Sulmet u rritën si në shtrirje ashtu edhe në sofistikim.

Shumë nga objektivat ishin të lidhura me programin e diskutueshëm bërthamor të Teheranit, të cilin Izraeli e ka konsideruar prej kohësh një kërcënim ekzistencial.

Në vitin 2022, dronët izraelitë gjithashtu thuhet se goditën dy objekte të lidhura me programin gjithnjë e më të avancuar të dronëve të Iranit.

Izraeli u fajësua për vrasjen e pesë shkencëtarëve bërthamorë, duke përfshirë Mohsen Fakhrizadeh, babain e programit bërthamor të Iranit, midis viteve 2010 dhe 2020.

Raportohet se ai synonte gjithashtu komandantët ushtarakë përgjegjës për operacionet jashtë vendit, duke përfshirë tre gjeneralë të Gardës Revolucionare që vizituan Sirinë në prill 2024.

Më në detaje

Më 12 janar të vitit 2010, profesori i fizikës në Universitetin e Teheranit, Masoud Ali Mohammadi, do të vritej nga një bombë me telekomandë e vendosur në një motoçikletë.

Pajisja shpërtheu teksa ai doli nga shtëpia në veri të Teheranit për të shkuar në punë.

Qeveria e përshkroi Ali Mohammadi-n si një shkencëtar bërthamor, por tha se ai nuk punonte për Organizatën e Energjisë Atomike të Iranit.

Media shtetërore fajësoi Izraelin dhe Shtetet e Bashkuara për vrasjen.

Disa muaj më pas, virusi kompjuterik Stuxnet, që supozohet se është zhvilluar nga Izraeli dhe Shtetet e Bashkuara, u zbulua në kompjuterët e termocentralit bërthamor të Bushehr-it.

Virusi u përhap më pas në objekte të tjera.

Deri në shtator, 30 mijë kompjuterë në të paktën 14 objekte – duke përfshirë objektin e Natanz – u raportuan të infektuar.

Pas kryerjes së hetimeve, Irani fajësoi Izraelin dhe Shtetet e Bashkuara për virusin.

Një tjetër profesor iranian, Majid Shariari do të vritej më 29 nëntor të atij viti, pas një shpërthimi në automjetin e tij.

Ali Akbar Salehi, kreu i Organizatës së Energjisë Atomike të Iranit, deklaronte se Shariari ishte i përfshirë në një nga projektet më të mëdha bërthamore të vendit, por nuk dha detaje.

Llogaritë e vrasjes ndryshonin. Një ekspert i inteligjencës perëndimore tha se një eksploziv ishte vendosur paraprakisht në automjet dhe shpërtheu nga distanca.

Mediat iraniane raportuan se burra me motoçikleta vendosën bomba në makina që i përkisnin Shariari dhe një shkencëtari tjetër, Fereydoon Abbasi Davani, në të njëjtën ditë.

Abbasi Davani, një këshilltar i Ministrisë së Mbrojtjes dhe profesor në Universitetin Imam Hossein, u plagos në një shpërthim të veçantë.

Vrasjet do të vijonin në vitin 2011 me inxhinierin elektrik Darioush Rezaeinejad, i cili punonte në një strukturë kërkimore të sigurisë kombëtare.

Ai u vra nga dy persona të armatosur me një motoçikletë në Teheran. Një zyrtar i huaj i qeverisë dhe një ish-inspektor bërthamor i OKB-së pretenduan se Rezaeinejad po punonte në çelësat e tensionit të lartë, pjesë të nevojshme për të nisur shpërthimet e nevojshme për të shkaktuar një kokë bërthamore.

Irani fajësoi Shtetet e Bashkuara dhe Izraelin për vrasjen.

Më 11 janar të vitit 2012, Mostafa Ahmadi Roshan, një i diplomuar për inxhinieri kimike, u vra pasi dy persona në një motoçikletë vendosën një bombë në makinën e tij në Teheranin verior.

Irani identifikoi Ahmadi Roshan si mbikëqyrës në objektin e pasurimit të uraniumit në Natanz.

“Bomba ishte magnetike dhe e njëjtë me ato të përdorura më parë për vrasjen e shkencëtarëve dhe punën e sionistëve [izraelitëve]”, pohonte asokohe zëvendës guvernatori i Teheranit, Safarali Baratloo.

Gjatë asaj periudhe, autoritetet iraniane zbuluan një malware (Wiper) dhe një virus (Flame) të cilët kishin prekur dhe infektuar kompjuterët e qeverisë, duke u përpjekur që të vidhnin të dhënat.

Përfshirja e Mossad-it

Pas gjashtë vitesh nga sulmet e fundit kibernetike, do të regjistrohej një operacion i bujshëm i inteligjencës izraelite.

Pikërisht, një ekip i Mossad bastisi një magazinë në Teheran që strehonte një arkiv të gjerë të programit bërthamor të Iranit, duke sabotuar 32 kasaforta.

Ekipi kontrabandoi rreth 50 mijë faqe dhe 163 disqe kompakte jashtë vendit.

Më 30 prill të vitit 2018, kryeministri izraelit Netanyahu njoftoi se Izraeli mori rreth 100 mijë “dosje sekrete që vërtetojnë” se Irani kishte gënjyer më parë se nuk kishte një program të armëve bërthamore.

Ai gjithashtu pretendoi se Teherani kishte punuar për të “zgjeruar njohuritë e tij të armëve bërthamore për përdorim në të ardhmen” edhe pas marrëveshjes bërthamore të vitit 2015.

Netanyahu prezantoi harta, tabela, fotografi dhe video me detaje rreth Projektit Amad për të projektuar, prodhuar dhe testuar armë bërthamore.

Inteligjenca perëndimore kishte pretenduar për më shumë se një dekadë se Irani kishte një program të fshehtë të armëve bërthamore.

Vëmendja ndaj Natanz-it do të rikthehej më 2 korrik të vitit 2020, pasi një shpërthim shkaktoi dëme të mëdha në vendin kryesor të pasurimit bërthamor të Iranit.

Shpërthimi dëmtoi një fabrikë që prodhonte centrifuga të avancuara IR-4 dhe IR-6 që mund të pasuronin uranium më shpejt se centrifugat IR-1 të lejuara sipas marrëveshjes bërthamore të vitit 2015.

Izraeli thuhej se vendosi një bombë në objekt, raportuan The New York Times dhe The Washington Post.

Vrasja më e bujshme ndaj shkencëtarëve iranianë do të regjistrohej katër muaj më pas.

Mohsen Fakhrizadeh, një shkencëtar i shquar bërthamor, do të vritej në një sulm në anë të rrugës rreth 40 milje në lindje të Teheranit.

Inteligjenca perëndimore dhe izraelite kishin dyshuar prej kohësh se Fakhrizadeh ishte babai i programit të fshehtë të armëve bërthamore të Iranit.

Ai shpesh krahasohej me J. Robert Oppenheimer, babai i bombës atomike amerikane. Ai mbajti një profil të ulët për pjesën më të madhe të karrierës së tij. Emri i tij nuk ishte i njohur gjerësisht as në Iran derisa u sanksionua nga Kombet e Bashkuara në 2007 dhe Shtetet e Bashkuara në 2008.

Detajet për sulmin ishin të ndryshme. Ministria e Mbrojtjes e Iranit fillimisht raportoi se disa persona të armatosur hapën zjarr mbi makinën e Fakhrizadeh, por Ali Shamkhani, sekretari i Këshillit të Lartë të Sigurisë Kombëtare, tha më vonë se “pajisjet elektronike” të komanduara nga telekomanda vranë shkencëtarin.

Rritja e dronëve dhe hakerëve

Më 11 prill të vitit 2021, një shpërthim në Natanz goditi furnizimin me energji elektrike për centrifugat dhe shkaktoi dëme që kërkonin deri në nëntë muaj për t’u riparuar plotësisht, raportoi The New York Times.

Alireza Zakani, kreu i Qendrës Kërkimore të Parlamentit, tha se “mijëra centrifuga” u shkatërruan gjatë ndërprerjes së energjisë elektrike.

Ai pretendoi se 300 paundë eksploziv ishin futur kontrabandë në objekt në pajisje që ishin dërguar jashtë vendit për riparim.

Zyrtarët e inteligjencës amerikane dhe izraelite i thanë New York Times se Izraeli luajti një rol në sabotim.

Sulmet kibernetike bënë që në korrik të atij viti, të shkaktohej kaos në stacionet e trenave në mbarë vendin duke postuar mesazhe të rreme rreth anulimeve në tabelat e ekspozimit.

Mesazhet u kërkonin pasagjerëve të telefononin 64411, numri për një linjë telefonike të drejtuar nga zyra e Udhëheqësit Suprem.

Të nesërmen, faqet e internetit të lidhura me Ministrinë e Rrugëve dhe Urbanizimit thuhet se u shkatërruan. Irani fajësoi Izraelin dhe Shtetet e Bashkuara.

Izraeli do kthente sërish vëmendjen nga objektet për programin bërthamor duke goditur me dron në qershor të 2021, një objekt në Karaj për prodhimin e centrifugave.

Fotot satelitore treguan dëmtime në çati dhe sugjeruan se kishte shpërthyer një zjarr. Irani më vonë fajësoi Izraelin për sulmin.

Më 31 maj dhe 2 qershor të vitit 2022 do të regjistroheshin vrasjet e fundit ndaj shkencëtarëve iranianë.

Në incidente të veçanta, dy shkencëtarë – një në Yazd dhe një në Teheran – thuhet se vdiqën nga helmi në ushqimin e tyre.

Raportimet fillestare pohuan se Ayoub Entezari, një inxhinier i hapësirës ajrore, kishte punuar në raketa dhe turbina aeroplanësh për një qendër kërkimore ushtarake në Yazd.

Zyrtarët më vonë pohuan se Entezari punonte për një kompani civile industriale. Kamran Aghamolaei, një gjeolog në Teheran, vdiq më 2 qershor.

Teherani fajësoi Izraelin për vdekjet e tyre, sipas The New York Times.

Rreziku i përshkallëzimit
Në përgjithësi, në mesin e vitit 2022 duket se IDF-ja nuk ishte gati për të sulmuar vendet bërthamore të Iranit.

IAF-ja duhet të përballej me disa kufizime dhe pengesa serioze. Sulmi ndaj Iranit do të ishte një mision i rrezikshëm, i ndërlikuar dhe i vështirë që mund të ishte mjaft i kushtueshëm për Izraelin, në disa nivele.

Njëra prej tyre ka të bëjë me reagimin iranian. Irani mund të hakmerret duke goditur Izraelin me raketa tokë-tokë, drone dhe avionë sulmues SU-24.

Ngjarjet e fundit – dhe çfarëdo masash të mëtejshme hakmarrëse që pasojnë – ka të ngjarë të çojnë në një pikë kthese në programin bërthamor iranian, pasi Irani kërkon të ruajë dhe rindërtojë çfarëdo pengese që mendon se i mungon ose e ka humbur.

Ndërkohë, programi do të vazhdojë të jetë një objektiv tundues për Izraelin dhe një burim rreziqesh përshkallëzimi.

Shtetet e Bashkuara, të cilat ruajnë disa ndikime mbi Izraelin, mund të ndihmojnë në reduktimin e këtyre rreziqeve në mënyrë të konsiderueshme duke vazhduar të ushtrojnë presion ndaj Izraelit që ta mbajë hakmarrjen e tij proporcionale dhe të kufizuar në asetet jo-bërthamore.

Washingtoni duhet të vazhdojë të bëjë të qartë se nuk do të përfshihet drejtpërdrejt në asnjë operacion ushtarak izraelit sulmues dhe se do të vendosë kushte për çdo mbështetje të ardhshme ushtarake për Izraelin në konfliktin e tij me Iranin.

Ky realitet ilustron më tej pashmangshmërinë dhe urgjencën e gjetjes së një zgjidhjeje të negociuar dhe joushtarake për çështjen bërthamore të Iranit.

Me gjasë, Izraeli ka të ngjarë të kryejë një sulm ajror në shkallë të gjerë kundër industrisë së naftës të Iranit, por nuk përjashtohet një sulm “simbolik” ndaj një objektivi ushtarak që lidhet me programin e tij bërthamor, parashikon ish-kryeministri izraelit Ehud Barak.

Siguria e vetme është që do të ketë pa asnjë dyshim një përgjigje ushtarake izraelite ndaj sulmit të Iranit. Këtë e dëshmon historia e armiqësive mes Izraelit dhe Iranit. (Klevis Hoxhaj)