Çfarë do të ndodhë me bazat ushtarake ruse në Siri?

Përmbysja e regjimit të presidentit sirian Bashar al-Assad nga forcat rebele më 8 dhjetor ngre pyetje në lidhje me fatin e aleancës ushtarake ruso-siriane, veçanërisht për praninë e trupave në bazat ruse në Siri.

Pas 11 ditësh avancimi blitz, forcat rebele siriane, të udhëhequra nga islamistët e Hay’at Tahrir al-Sham (HTS), arritën në kryeqytetin sirian Damask të dielën, duke dëbuar Bashar al-Assad i cili u strehua në Moskë.

Gjatë luftës civile siriane, Rusia ishte bërë një nga mbështetësit kryesorë ushtarakë të regjimit, duke goditur forcat rebele për të ndaluar përparimin e tyre.

Si këmbim, Siria i lejoi Rusisë të ngrinte një numër bazash strategjike ushtarake në vend, të cilat Rusisë i nevojiteshin për zgjerimin e saj ushtarak.

Sipas Le Monde, duke cituar institutin e mendimit me bazë në Stamboll dhe mik të opozitës, Jusoor, forcat e armatosura ruse kanë gjithsej 21 baza ushtarake dhe 93 poste vëzhgimi në Siri.

Tre të katërtat e tyre janë nën kontrollin e qeverisë dhe 24 të tjera janë nën kontrollin kurd në veri.

Bazat në Tartous dhe Hmeimim

Të martën, zëdhënësi i Kremlin-it, Dmitry Peskov, i cituar nga AFP, tha se Moska ishte “në kontakt” me autoritetet e reja siriane në lidhje me fatin e dy bazave ushtarake më të rëndësishme ruse në Siri: bazës detare të Tartus-it dhe aeroportit ushtarak të Hmeimim-it në provincën e Latakisë.

Tartus-i, e vetmja bazë detare ruse në rajon, u ndërtua gjatë Luftës së Ftohtë në 1977, por mbeti joaktive që nga rënia e Bashkimit Sovjetik deri në ndërhyrjen e Rusisë në luftën civile në 2015.

Si pjesë e pranisë së saj ushtarake në rritje, Rusia nënshkroi një marrëveshje qiraje 49-vjeçare atë vit dhe e zgjeroi objektin.

Dy vjet më vonë, në 2017, ajo nënshkroi një marrëveshje të ngjashme pas ndërtimit të bazës ajrore Hmeimim e cila ndan disa objekte me Aeroportin Ndërkombëtar Bassel el-Assad.

Moska ka disa instalime të tjera ushtarake në Siri, sipas firmës së inteligjencës Jane’s Defense, të cituar nga Washington Post, duke përfshirë dy baza ajrore në qendër të vendit dhe dy vende për sistemet e mbrojtjes ajrore S-400.

Rusia ka përdorur bazën ajrore Hmeimim si një qendër për të mbështetur mercenarët e saj në Libi, Republikën e Afrikës Qendrore dhe Sudan, sipas gazetarit dhe analistit rus Anton Mardasov, në një artikull të vitit 2020 për Institutin e Lindjes së Mesme.

Baza detare është gjithashtu një pikë kyçe për anijet ruse të cilat vijnë për të furnizuar me karburant dhe riparuar atje përpara se të shkojnë në vendet afrikane, ku Rusia po përpiqet të zgjerojë ndikimin e saj.

“Është Hmeimimi që ka shërbyer gjatë gjithë këtyre viteve si një qendër për Afrikën dhe një trampolinë për të krijuar një kërcënim në krahun jugor të NATO-s”, thotë Anton Mardasov. “Është e qartë se mjete të ndryshme, duke përfshirë sistemet e raketave bregdetare në Tartus, bënë të mundur mbulimin e instalimeve ushtarake bregdetare ruse në përgjithësi dhe të ofronin një pamje të mbrojtjes”.

Këto baza lejuan forcat ruse të mbështesin fuqinë e Assad-it duke goditur forcat rebele, me presidentin e rrëzuar sirian duke u ofruar atyre këto vende strategjike në këmbim.

“Rusia zbuloi një mundësi në 2015”, kujton Andreas Kreig, ekspert ushtarak për Lindjen e Mesme në King’s College në Londër.

Krijimi i bazave të saj ka qenë gjithmonë i motivuar nga dëshira për të hyrë në vendet në Lindjen e Mesme, dhe jo nga bindjet ideologjike, siç është rasti me Iranin.

Megjithatë, gjatë dekadës së fundit, prioritetet reale të Rusisë kanë evoluar në përgjigje të ngjarjeve rajonale.

“Fokusi i Rusisë është zhvendosur nga zgjerimi i fuqisë së saj ndërkombëtarisht në forcimin e trupave të saj në Ukrainë, gjë që shpjegon pse ajo nuk ndaloi avancimin e rebelëve javën e kaluar”, shtoi Kreig.

HTS-ja në favor të mbajtjes së bazave ruse?

Sipas Washington Post, bazat ruse në Siri panë rënie të kapaciteteve dhe personelit të tyre në vitin 2022, pasi Rusia përparoi në Ukrainë.

Imazhet satelitore të ofruara për AFP-në nga Planet Labs treguan se asnjë nga luftanijet ruse me bazë në Tartus nuk ishte në port që nga 9 dhjetori, një ditë pas rënies së Assad-it.

Megjithatë, ministri i jashtëm rus Sergei Lavrov mohoi të shtunën se flota e Kremlinit ishte tërhequr nga Siria.

Shumica e ekspertëve besojnë se HTS-ja përfiton nga mbajtja e bazave ruse në vend, nënvizon Mardasov, i cili shton se Rusia “kishte një rol për të luajtur në transferimin e pushtetit”.

“Tani që Assad është larguar, nuk shoh shumë kuptim që këto baza ruse të jenë diçka tjetër veçse një ‘pikë ndalese’”, tha Thomas Pierret, studiues i CNRS në Iremam. “Përveç ndoshta për t’u bërë një levë kundër fuqive perëndimore”, shton ai.

Ndërsa bazat amerikane mbeten operacionale në Siri, prania e bazave ruse në fakt mund të përbëjë “një kundërpeshë të caktuar ndaj aktivitetit izraelit në Siri dhe pranisë amerikane në Lindje”, mendon Mardasov.

Ata gjithashtu mund të lejojnë HTS-në të kapërcejë izolimin.

“HTS-ja dëshiron të integrohet në komunitetin ndërkombëtar. Këto baza ruse janë për ta një mjet pazari që u lejon atyre të balancojnë mbështetjen perëndimore dhe ruse”, vijon Kreig.

Megjithatë, vendet dhe aktorët me trupa aktive dhe interesa në Siri, si forcat kurde dhe trupat amerikane, mund të argumentojnë për dobësimin e pranisë rajonale të Rusisë, thekson Kreig.

“Qatar-i ka shumë të ngjarë të veprojë si ndërmjetës, në vend të vendeve si Turqia”, shton eksperti. “Ekziston një marrëveshje me Turqinë që garanton tërheqjen e ushtrisë ruse nga zonat e thella në Siri, duke përfshirë në lindje të vendit”, shpjegoi Mardasov.

Ndryshe nga modeli afgan, ku Qatar-i vepron si lajmëtari i talebanëve në Perëndim, duke e detyruar grupin të komunikojë drejtpërdrejt vetëm me Rusinë dhe Kinën, “HTS-ja do të dëshironte (kanalet e komunikimit me) të dyja kampet”, përfundon Kreig.

L’Orient-Le Jour