Një ishull SEKRET shfaqet në brigjet e Venecias, tashmë ka një EKOSISTEM të lulëzuar!
Ujërat e ngrohtë dhe plazhet me rërë të lagunës së Venecias kanë tërhequr turistë nga e gjithë bota për qindra vjet. Tani, vendasit dhe vizitorët kanë një vend më shumë për të vendosur shezllonget e tyre ndërsa një ishull i ri formohet pranë qytetit historik. Më parë, ishulli i fshehtë i Baçanit formohej vetëm në muajt e verës përpara se të fshihej nga stuhitë e dimrit.
Por falë një pengese të re nga përmbytjet, kjo strehë e dashur për banorët e trembur nga turistët është bërë një element i përhershëm i lagunës me ekosistemin e saj të lulëzuar. Me përmasa 250 metra të gjatë dhe 10 metra të gjerë, bregu i rërës është i mbuluar me një shtresë bimësie të trashë. Bacan tani është shtëpia e një sërë bimësh kënetore, si samphiri, lulet, lulet vendase dhe kedrat e vegjël rezistent ndaj kripës, të quajtur marina.
Me rrënjët e reja që mbajnë tokën në vend, ishulli nuk është zhdukur që nga viti 2020 kur operatorët e pengesës së përmbytjeve ishin larg me pushime gjatë një rritjeje dimërore. Megjithatë, edhe pse banorët festojnë lindjen e një plazhi të ri, disa ekspertë paralajmërojnë se kjo mund të jetë një shenjë shqetësuese për ekosistemin e brishtë të Venecias.
Në lagunën e cekët dhe të njelmët të Venecias, ishuj të vegjël me rërë mund të formohen nga shqetësime edhe të lehta deri në vorbullën e rrymave. Duhet kaq pak që baticat të formojnë një ishull të ri sa banorët e zonës kanë një thënie: ‘Palo fa palugo’ që do të thotë ‘një pol bën një ishull’. Ajo që e bëri Bacan unik në këtë arkipelag gjithnjë në ndryshim ishte sezonaliteti i tij.
Në muajt e ngrohtë, ndërsa nivelet e ujit bien, Bacan ngrihej nga ujërat ku plazhet e tij të qeta dhe të paarritshme e bënë atë një vend popullor për banorët e Castello-s, lagjes më jugore të Venecias. Më pas, në dimër, ndërsa valët që shpesh përmbytin qytetin mbërrijnë, ishulli thjesht do të lahej. Megjithatë, ishulli mbeti me vendosmëri mbi valë për tërë katër vitet e fundit.
Sipas Giovanni Cecconi, një inxhinier nga Università Ca’ Foscari në Venecia, stabiliteti i ishullit është një nënprodukt i pengesës së përmbytjeve MOSE e cila e ka mbrojtur qytetin që nga viti 2020. Barriera MOSE, mbi të cilën punoi Z.Cecconi, është një seri portash të lëvizshme që ngrihen për të ndarë Venedikun nga deti Adriatik gjatë valëve të dimrit.
Venecia ka përjetuar gjithmonë përmbytje kur erërat e forta të Sirokut kombinohen me baticat e larta për të ngritur nivelet e ujit mbi rrugët e qytetit. Megjithatë, vitet e fundit, këto përmbytje periodike duket se po bëhen më të zakonshme dhe më të rënda.
Në vitin 2019, një nga përmbytjet më të këqija në rekord zhyti 80 për qind të qytetit nën ujë pasi nivelet e detit u rritën 1.8 metra më lart se normalja. Barriera MOSE ndihmon në shmangien e këtyre përmbytjeve duke mbyllur përkohësisht lagunën nga Adriatiku kur parashikohen ngritje të mëdha. Megjithatë, një efekt anësor është se këto baticë të fuqishme nuk i lajnë më rërat e Bacan. Cecconi tha për The Times: “Duke ngritur pengesën në dimër për të ndaluar ujërat e larta, ishulli mbrohet nga valët që dikur e gërryenin atë.
Vendndodhja e ishullit mund të shpjegojë gjithashtu pse ai është rritur kaq shumë që nga zbatimi i MOSE. E vendosur përballë njërës nga tre hyrjet e lagunës të pajisura me mbrojtje kundër përmbytjeve, Bacan mund të përfitojë nga një rritje e rrymës gjatë muajve të verës. Cecconi thotë: ‘Pengesa përshpejton rrjedhën e ujit në lagunë kur ajo është e hapur, që do të thotë se hyn më shumë rërë, duke ndihmuar në ruajtjen e Bacan.’
Dhe ndërsa ishulli popullohet nga bimësia, tokat e tij do të stabilizohen më tej, duke e bërë më shumë gjasa për t’i mbijetuar erozionit të ardhshëm. “Është një ekosistem i ri dhe tregon se laguna mund të evoluojë në një mënyrë pozitive paralelisht me ndërhyrjen njerëzore”-shton Cecconi. Megjithatë, jo çdo ekspert është i bindur nga shpjegimi i Z.Cecconi.
Profesor Adrea D’Alpos, një ekspert mbi evolucionin e zonave bregdetare nga Universiteti i Padovës, tha për MailOnline se është gabim t’i atribuohet formimi i Bacan tërësisht mbylljeve të MOSE. Ai thotë: ‘Zhvillimi i këtij brezi të ngushtë rëre dhe balte, tani i kolonizuar nga bimësia, është kryesisht rezultat i disa proceseve të mbivendosura që veprojnë në shkallë të ndryshme hapësinore dhe kohore.’
Për më tepër, Profesor D’Alpos thekson se formimi i Bacan-it në fakt filloi shumë përpara aktivizimit të parë të MOSE në tetor 2020. Kjo do të thotë se barrierat nga përmbytjet që rrethojnë qytetin ka të ngjarë të jenë vetëm pjesë e një tabloje më të madhe dhe më komplekse. As profesor D’Alpos nuk është i bindur se Bacan do të bëhet një vend plazhi gjatë gjithë vitit për brezat e ardhshëm të venecianëve.
Ai thotë: ‘Unë nuk do ta përshkruaj atë si të përhershme. Ndërsa ishulli aktualisht është duke u grumbulluar dhe lartësia e tij tani është mbi nivelin mesatar të detit, qëndrueshmëria e tij në afat të gjatë mbetet e pasigurt.’ Në mënyrë kritike, profesori D’Alpos argumenton gjithashtu se zhvillimi i një ekosistemi në rritje në Bacan nuk është domosdoshmërisht një shenjë se natyra po rimëkëmbet.
Ndërsa pengesa e përmbytjeve MOSE është e domosdoshme për mbijetesën e Venecias, ajo gjithashtu ka një efekt të thellë në mjedisin përreth. Më e rëndësishmja, duke parandaluar larjen e baticave të larta mbi tokë, pengesa ndalon sedimentet që derdhen në kënetat e kripura që rrethojnë qytetin.
“Megjithëse aktivizimet MOSE janë thelbësore për mbrojtjen e Venecias nga baticat e larta, ato reduktojnë në mënyrë drastike majat e baticës gjatë stuhive dhe kufizojnë ndjeshëm shtrirjen dhe kohëzgjatjen e përmbytjeve të kënetave të kripura,” thotë profesori D’Alpos. “Kjo, nga ana tjetër, zvogëlon depozitimin e sedimentit në këneta, duke kërcënuar mbijetesën e tyre afatgjatë.”
Studimet kanë treguar se kënetat e kripura të Venecias i detyrohen 70 për qind të rritjes së tyre këtyre stuhive dimërore. Kënetat e kripura të Venecias janë zhdukur ngadalë për shekuj, pjesërisht për shkak të keqmenaxhimit historik të rrugëve ujore që datojnë në vitet 1500, kur uji u devijua nga laguna. Meqenëse kënetat e kripura thithin 30 herë më shumë CO2 se një pyll, zhdukja e tyre do të ishte një punë e madhe për planetin.
Dhe, meqenëse kënetat e kripura mbrojnë ndikimin e stuhive dhe reduktojnë përmbytjet, çdo gjë që kufizon shtrirjen e tyre do të jetë gjithashtu një punë e madhe për vetë Venecia. Pra, ndërsa jeta e re në Bacan mund të jetë një lajm i mirë për plazhistët, mund të jetë një shenjë e disa ndryshimeve shqetësuese që do të vijnë.