Si u largua Assadi nga Siria: Një aeroplan pa shenja në radar, transponderi i fikur, fluturimi ushtarak rus

Plani i fluturimit të avionit që më 8 dhjetor nxorri nga Siria ish-diktatorin Bashar al-Assad, i kaloi edhe Brukselit në tavolinat e Eurocontrol, agjencisë evropiane që menaxhon trafikun në qiejt e kontinentit dhe në zonat fqinje.
Ka shumë të ngjarë që zyrtarët të mos kenë qenë në dijeni të identitetit të atyre që do të hipnin – nuk ka detyrim për të komunikuar emrat – por rruga, avioni dhe oraret janë futur në sistemin kompjuterik dhe janë “vërtetuar”. Kështu shpjeguan për Corriere tre burime të BE-së të njohur me këtë çështje dhe hetimet e kryera ditët e fundit.
Rindërtimi
Është diskutuar shumë për udhëtimin e Assadit, pasi Damasku përfundoi në duart e forcave anti-qeveritare të udhëhequra nga Hayat Tahrir al-Sham. E sigurt është se 007-at amerikanë dhe evropianë i kanë ndjekur hap pas hapi lëvizjet e tij, sipas burimeve. Për të rindërtuar itinerarin, Corriere foli me gjashtë njerëz të përditësuar mbi këtë çështje dhe ndërlidhte imazhet satelitore të ofruara nga kompanitë amerikane dhe evropiane me të dhëna nga platformat që gjurmojnë lëvizjet e avionëve.
Përdorimi i dy avionëve
Dy nga burimet shpjegojnë se inteligjenca e Moskës sugjeroi përdorimin e dy avionëve për transferimin e ish-liderit nga kryeqyteti sirian në Khmeimim, ku ndodhet baza ajrore ruse në territorin sirian. Sipas asaj që është rikonstruktuar, natën mes 7 dhe 8 dhjetorit, Assad mbërrin në aeroportin ndërkombëtar të Damaskut, në juglindje të kryeqytetit, duke hyrë në pjesën periferike kushtuar lëvizjeve të diplomatëve.
Pak pas orës 4.30 të mëngjesit dy avionë nisen prej andej, njëri pas tjetrit. Një Yakovlev Yak-40, me madhësinë e një avioni privat dhe i aftë për të transportuar maksimum tridhjetë persona. Dhe një Ilyushin Il-76T, një avion ushtarak me katër motorë.
“Mashtrimi”
Ish-diktatori – bien dakord burimet – është në bordin e avionit më të vogël, Yak-40, i cili është përpara dhe i mban gjithmonë transmetuesit e radios të fikur në mënyrë që të jenë të padukshëm për marrësit Ads-b. Diçka që nuk u vendos për Ilyshin, i cili menjëherë u bë një nga fluturimet më të ndjekura në platformat e gjurmimit të udhëtimeve ajrore. Nuk është rastësi. Synimi i atyre që po menaxhojnë “eksfiltrimin” e Assadit është pikërisht përqendrimi i vëmendjes tek avioni ushtarak, vijojnë ata që janë përditësuar në ato orë. Dhe në fakt në të njëjtën kohë gazetarët në Siri u informuan se ish-diktatori sirian ishte në bord.
Lajmet e rreme
Rreth 50 minuta më vonë – ndërsa dhjetëra mijëra njerëz kureshtarë po ndjekin rrugën në faqet e internetit dhe aplikacionet – avioni ushtarak fillon të ndjekë një rrugë anormale menjëherë pasi kalon Homsin. Ai kthehet majtas, pastaj djathtas, pastaj majtas përsëri dhe papritmas bie në lartësi. Derisa humbi gjurmët pranë fshatit Ain al-Ghara. Menjëherë u përhapën thashethemet se ishte rrëzuar, edhe pse askush në fshat nuk raportoi për shpërthime apo flakë. Agjencia Reuters shkroi mëngjesin e 8 dhjetorit – duke cituar “dy burime siriane” – për “probabilitetin e lartë që Assad të jetë vrarë nga rrëzimi i avionit”.
Nisja për në Moskë
Në realitet, burimet shpjegojnë për Corriere, ish-presidenti zbarkon rregullisht në Khmeimim me Yak-40 në dritën e parë të agimit. Ilyshin, i cili mendohej se ishte rrëzuar, shfaqet gjithashtu në të njëjtën bazë ushtarake, siç mund të shihet nga pamjet e marra nga satelitët perëndimorë. Rreth orës 14:30 të së dielës së 8 dhjetorit nga pista Khmeimim – e cila ndodhet jo shumë larg nga porti i Latakias, shtëpia e anijeve detare ruse – ngrihet një Ilyushin Il-76MD i ushtrisë së Moskës. Pikërisht në bordin e avionit – sipas burimeve – ndodhet Assad. Ai zbret në Moskë në orën 18:40 me atë vendore, 16:40 në pjesën më të madhe të Evropës.
Në zonën e Eurokontrollit
Rruga e Ilyushin (“e regjistruar” Ra-78847) kalon mbi Turqi, një vend anëtar i Eurocontrol. Ankaraja nuk i është përmbajtur ndalimit të fluturimit të avionëve rusë – diçka që Evropa (me përjashtim të Serbisë) e ka bërë – shpjegojnë ekspertët, kështu që nuk ka shkelje të qiellit. “Por kjo do të thotë gjithashtu se “FPL”, pra plani i fluturimit të avionit ushtarak të Moskës, ka kaluar rregullisht përmes Sistemit të Integruar të Përpunimit të Planit Fillestar të Fluturimit (IFPS) të Eurocontrol. Ifps është shërbimi i centralizuar i përpunimit dhe shpërndarjes së planit të fluturimit.
Plani i fluturimit
“Për çdo udhëtim në qiellin evropian, pilotët që synojnë të largohen, mbërrijnë ose fluturojnë mbi një nga vendet që janë pjesë e zonës operacionale të Eurocontrol, duhet të paraqesin një plan fluturimi në qendrën tonë të operacioneve Nmoc”, shpjegon një zëdhënëse e Eurocontrol për Courier. “Planet merren nga Nmoc, i cili i vërteton ato, i korrigjon (nëse është e nevojshme) dhe ua shpërndan ofruesve të shërbimeve të navigimit ajror dhe partnerëve operacionalë të përfshirë”.
“Të dhënat jo publike”
Agjencia evropiane – nënvizohet në përgjigjen e dërguar me email – “ekzaminon planet për të verifikuar çdo konflikt me fluturime të tjera ose kufizime të hapësirës ajrore për të siguruar që rruga e planifikuar është e sigurt dhe e realizueshme”. “Eurocontrol nuk e vë në dispozicion të publikut informacionin për fluturimet individuale, por i ndan këto të dhëna vetëm me palët e interesuara operacionale dhe autoritetet kombëtare/BE”. Courier kërkoi gjithashtu detaje nga Departamenti i Shërbimeve të Navigacionit Ajror të Turqisë, por nuk mori një përgjigje në kohën e publikimit të artikullit.
Rregullat ndërkombëtare
Udhëtimi i Assadit mbi Turqinë ngre disa pyetje. Ankaraja – e cila ka investuar shumë në milicitë për ndryshimin e rajonit në vendin fqinj – e dinte se ish-diktatori ishte në bordin e avionit ushtarak rus? Më 10 dhjetor, “burimet zyrtare” turke i thanë agjencisë shtetërore Anadolu se “avioni me Asadin në bord nuk përdorte hapësirën ajrore turke”. Duke shtuar se “autorizimi paraprak” është i nevojshëm për të fluturuar në qiellin e vendit.
“Por drita jeshile për fluturimin duhet të kërkohet nga çdo shtet, jo vetëm nga Turqia”, shpjegojnë ekspertët për Courier-in. “Dhe nuk ka asnjë detyrim për të dhënë emrat e pasagjerëve, veçanërisht nëse është një fluturim ushtarak”.
Lëvizjet e 8 Dhjetorit
Të njëjtat burime, duke analizuar lëvizjet ajrore dhe planet e fluturimit të depozituara në platformat e ndryshme të referencës, nënvizojnë se më 8 dhjetor nuk kishte asnjë avion ushtarak apo civil që u ngrit nga Siria dhe mbërriti në Rusi duke anashkaluar Turqinë.
“Një nga dy gjërat – thotë një nga burimet -: ose Ankaraja nuk e dinte se kush ishte në bordin e avionit ushtarak rus ose e dinte, por preferoi të pretendonte se asgjë nuk kishte ndodhur, në mënyrë që t’i jepte fund diktaturës së Assadit dhe për të shmangur devijimin e avionit, duke shmangur kështu edhe çdo siklet me Moskën”.