Flota ruse ‘e poshtëruar’ në Detin e Zi

Nga aspirata e Rusisë për të monopolizuar trafikun detar të Detit të Zi, me synimin për të pushtuar të gjitha portet dhe brigjet e Ukrainës jugore, deri te fundosja e të paktën 20 për qind e flotës ushtarake, qëndron edhe mundësia që Moska të humbasë një nga rrugët e mëdha tregtare të ekonomisë kombëtare.

Nuk është e çuditshme që tani Presidenti rus Vladimir Putin në negociatat në Arabinë Saudite pranoi armëpushimin në ujërat e Detit të Zi, shkruan e përditshmja italiane Corriere della Sera.

Monitorimi mund të sigurohet nga Turqia, e cila luajti një rol kyç në ndërmjetësimin e “Marrëveshjes së Grurit” tre vjet më parë.

Por Presidenti turk Recep Tayip Erdogan është zhytur në krizën e brendshme dhe vështirë se mund të luajë një rol.

Kështu, nga të dhënat për Rusinë, ajo që në shkurt 2022 dukej si një nga fushatat më të thjeshta të luftës kundër Ukrainës, doli të ishte një dështim i madh, ndoshta disfata më e rëndë, e cila thumbon ende tre vjet më vonë, ndërsa në Donbas trupat ruse ende arrijnë suksese të pjesshme.

Në ditën e parë të luftës, autoritetet ruse deklaruan në mënyrë të njëanshme pezullimin e të gjithë lundrimit si në Detin e Zi në veri të paraleles së 45-të dhe në Detin Azov.

Më 25 shkurt, flota ruse e Detit të Zi, flamuri historik i forcave të armatosura të Moskës, njoftoi operacione “anti-terroriste”, duke kërcënuar të fundoste çdo anije që nuk mban flamurin e saj.

Më 28 shkurt, autoritetet në Ankara mbyllën ngushticat e Bosforit dhe Dardanelit. Rreth njëqind anije mallrash ndërkombëtare u bllokuan në portet e Ukrainës dhe i gjithë trafiku bujqësor (përfshirë drithin e famshëm ukrainas) dhe trafikun industrial u paralizua.

Ndërkohë, këmbësoria ukrainase vendosi tela me gjemba në plazhe. Për një moment, pritej një ulje në shkallë të gjerë ruse në shtrirjen bregdetare midis Dnipro, Mykolaiv dhe Odessa. Por më pas në mediat sociale filluan të qarkullojnë imazhe të njësive të ngarkuara me anije ruse të dëmtuara nga dronët dhe minat.

Komandot ukrainase arritën të çlironin “Ishullin e Gjarpërinjve”, një ishull i vogël, të cilin rusët me sa duket donin ta përdornin për sulmin në Odessa.

Rusët u përgjigjën duke bombarduar anijet e ankoruara në doke. Por planet e Kremlinit pësuan një pengesë tragjike me fundosjen e anijes kryesore, Moskva, goditur më 13 prill 2022 nga një dron ukrainas i klasit Neptun.

Besohet se kanë vdekur mbi 500 marinarë, por kjo nuk është konfirmuar.

Që prej asaj kohe, beteja për kontrollin e ujërave ka parë rreth 30 anije kryesore ruse të paafta, si dhe disa nëndetëse.

Komanda detare ruse është bërë gjithnjë e më e ngulitur në mbrojtjen e saj, deri në atë pikë sa duhet të zhvendosë pjesën më të madhe të flotës së saj të luftës nga portet jugperëndimore të Krimesë, duke përfshirë atë historik të Sevastopolit, në bregun lindor të Detit të Zi rreth Novorossiysk.

Por për Ukrainën, mbyllja e rrugës ujore ka përfaqësuar një dëm shumë të rëndë ekonomik.

Në vitin 2016, 131.7 milionë tonë produkte kaluan përmes saj, kryesisht drejt Federatës Ruse, Kinës, Evropës, Turqisë, Egjiptit dhe vendeve afrikane.

Rreth 80 për qind e eksporteve të Ukrainës kalonin përmes Detit të Zi.

Motivimi i Rusisë dhe Ukrainës për të hapur të ashtuquajturin “korridor i grurit” u inaugurua në gusht 2022 falë ndërmjetësimit të OKB-së dhe Turqisë.

Fillimisht u duk se funksionoi: në tetor 2022 u përdor nga 331 anije mallrash, të cilat transportuan 4.2 milionë ton produkte.

Një shifër shumë e ngjashme me mesataret mujore të paraluftës.

Por më pas Moska filloi të krijonte probleme dhe pengesa për mekanizmin e kontrollit të ngarkesave në bregdetin turk.

Deri në qershor 2023, mesatarja mujore kishte rënë në 59, me vetëm 291 mijë ton produkt të kaluar.

Moska rivendosi bllokadën më 18 korrik. Në pak më pak se një vit, mbi një mijë anije kishin kaluar me 32.9 milionë produkte.

Komanda ukrainase më pas vendosi të detyrojë bllokadën ushtarake ruse duke përdorur aftësitë e tyre ushtarake.

Kievi ka krijuar një brez mbrojtës të dronëve detar dhe ajror përgjatë ujërave të tij territoriale deri në bregdetin rumun në deltën e Danubit.

Edhe rusët u përgjigjën duke bombarduar edhe portet më të vogla pranë Rumanisë. Por ‘bixhozi’ ukrainas dha rezultat.

Nga tetori 2023 deri në dhjetor 2024, mbi 3 mijë e 500 anije kaluan tranzit me 93.3 milionë ton mallra, kryesisht bujqësore.

Por lufta vazhdon dhe në janar-shkurt 2025 rusët sulmuan rajonin portual të Odessa të paktën 21 herë me dronë dhe raketa, duke shkaktuar dëme serioze edhe në infrastrukturën energjetike.

Nganjëherë, operacionet e ngarkimit dhe shkarkimit të anijeve të mallrave ishin të paralizuara.

Katër marinarë sirianë vdiqën më 11 mars në një anije mallrash me flamur Barbados që transportonte grurë për në Algjeri.