Fitorja e talebanëve në Afganistan nxori në pah mashtrimin grotesk të Perëndimit

Këtu përfundon mashtrimi grotesk i perëndimit se mund të përdorë fuqinë e tij ushtarake për ta kthyer Afganistanin në një demokraci të qëndrueshme, një rrugë të ndritshme të Islamit të moderuar. Në hijen e kullave binjake të Nju Jorkut, u përfshimë në baticën e “diçka duhet bërë”, i ramë daulles për një luftë për të ndaluar terrorin dhe për të çliruar njerëzit e shtypur një herë e mirë. Por në fakt kemi marrë një mësim të hidhur.

Sa kollaj u mashtruam nga fitorja e vitit 2001, ndërsa luftëtarët talebanë u larguan për t’u shkrirë në popullsinë e tyre nën shprehjen e famshme “Ju keni orë, ne kemi kohë”. Ata sapo kanë kthyer orën në 20 vjet të humbur.

Një vit pas asaj “fitoreje” boshe, në Afganistan, kërkoheshin shenja të transformimeve kulturore dhe përparimit shoqëror. Por tashmë ishte e qartë se perëndimi nuk kishte as vullnet politik, as bujari financiare për ta bërë këtë.

Mos harroni se me sa eufori fliste ai. “Ky është një moment që duhet të veprojmë,” tha Tony Blair në konferencën e Partisë Laburiste në Tetor 2001. “Kaleidoskopi është tronditur. Së shpejti ata do të vendosen përsëri. Para se ta bëjnë këtë, le të riorganizojmë botën përreth nesh … vetëm fuqia morale e një bote që vepron si një bashkësi mundet. Me forcën e përpjekjes sonë të përbashkët ne arrijmë më shumë së bashku sesa mundemi “. Ishte një vizion fuqishëm lëvizës – por i gabuar. Unë dyshoj se dikush do të flasë përsëri për “riorganizimin e botës përreth nesh”, përveç xhihadistëve. Jo më ushtarë të krishterë të ardhshëm. Këtu përfundimisht përfundon shekulli amerikan (edhe pse më keq mund të pasojë).

Sipas doktrinës së Blerit – e shprehur në fjalimin e tij të vitit 1999 në Çikago, duke bindur Bill Clinton dhe Nato që të përshkallëzojnë përpjekjet e tyre për të ndaluar dëbimet masive të shqiptarëve nga Kosova – kishte një detyrim moral për të ndërhyrë. Bëni gjënë e duhur aty ku mundeni. Por Afganistani dështoi dy nga kriteret e doktrinës së tij: veprimi duhet të “ndërmerret [me maturi]” dhe vetëm nëse dikush është i përgatitur të durojë për “afat të gjatë”. Pushtimi i Afganistanit nuk ishte “i matur” dhe kurrë nuk kishte investime të mjaftueshme politike dhe financiare për të “duruar”.

“Lufta e përjetshme” 20 vjeçare iu duk një qëndresë e gjatë Joe Biden, një ndjenjë që u mbështet fuqimisht nga sondazhet amerikane. Por as 1 trilion dollarë dhe jeta e 4,200 amerikanëve nuk ishin të mjaftueshme.

Prandaj harroni “riorganizimin” e asaj që Banka Botërore e quajti “shteti më i mjerë në botë”, i dëmtuar nga gjeografia e tij midis luftëtarëve dhe i mallkuar nga një histori e shkatërruar nga lufta. Sa të etur ishin politikanët e perëndimit që të mashtroheshin nga liderë të arsimuar perëndimorë në Kabul duke premtuar të pamundurën, për të çrrënjosur korrupsionin dhe përhapur administrim të mirë, edhe pse ua dorëzonin ushtrinë komandantëve të luftës dhe paratë për forcat e sigurisë u zhdukën. Kjo ishte pakujdesia, mendimi i dëshirës për kulturën dhe shoqërinë që ata mendonin se të huajt mund të “riorganizoheshin”.

Pushtimi nuk solli vetëm përplasjen e kulturës, por përplasjen e pasurisë. Çdo shpresë e hollë për Afganistanin u hodh poshtë në Irak. Një vit pas pushtimit, jo vetëm ushtria, por OJQ-të dhe të gjitha varëset e qilimave të zonave të luftës tashmë ishin gati për të vazhduar. “Vitin e ardhshëm në Bagdad,” disa gazetarë dhe duar të vjetra të OJQ -ve po thërrisnin me gëzim, ndërsa rrjetet e lajmeve amerikane u ndërprenë, historia ishte ftohur. “Mos u largoni,” u lutën udhëheqësit afganë.

Talibanët dhe urrejtja e tyre patologjike ndaj grave nuk dolën nga askund – struktura patriarkale e shoqërisë afgane ishte e qartë. Gratë ishin ende të mbuluara me burka që bllokojnë shikimin. Burrat ende i trajtonin këto si të padukshme si objekte irrituese, duke i larguar nga rruga në trotuare. “Shpëtimi i grave” ishte arsyeja që shumë prej nesh e mbështetën pushtimin – dhe shumë u përmirësuan në punën dhe jetën e tyre, kryesisht për ata që ishin të arsimuar. Asgjë nuk ishte më emocionuese sesa të shikosh qindra vajza të etura të strukur në stola në një tendë të pluhurosur duke recituar letra. Por çfarë do bëhet tani? Dy shkolla të vajzave u bombarduan dhe, në fillim të këtij viti, 85 vajza u hodhën në erë në një shkollë. Ende vetëm një e treta e grave mund të lexojnë./ Pergatiti GAZETA SHQIP