Pasuria marramendëse/ 1 trilion dollarë minerale në duart e talebanëve, ndërsa bota ka nevojë urgjente për to

Rënia e shpejtë e Afganistanit në duart e luftëtarëve talebanë, dy dekada pasi Shtetet e Bashkuara pushtuan vendin, ka shkaktuar një krizë politike dhe humanitare. Kjo ka bërë që ekspertët e sigurisë të pyesin: Çfarë do të ndodhë me pasurinë e madhe minerale të pashfrytëzuar të vendit?

Afganistani është një nga vendet më të varfra në botë. Por në vitin 2010, zyrtarët ushtarakë amerikanë dhe gjeologët zbuluan se vendi, i cili ndodhet në udhëkryqin e Azisë Qendrore dhe Jugore, “fle” në depozita minerale me vlerë gati 1 trilion dollarë, që mund të transformonin në mënyrë dramatike perspektivën e tij ekonomike.

Furnizimet me minerale si hekuri, bakri dhe ari janë të shpërndara në të gjithë vendin. Ekzistojnë gjithashtu minerale të rralla të tokës dhe, ndoshta më e rëndësishmja, ajo që mund të jetë një nga depozitat më të mëdha të pashfrytëzuara të litiumit në botë – një përbërës thelbësor, por i pakët në bateritë e rimbushshme dhe teknologjitë e tjera jetike për trajtimin e krizës klimatike, shkruan Gazeta SHQIP.

“Afganistani është sigurisht një nga rajonet më të pasura me metale të çmuara tradicionale, por edhe metalet [e nevojshme] për ekonominë në zhvillim të shekullit 21”, tha Rod Schoonover, një shkencëtar dhe ekspert i sigurisë i cili themeloi Ecological Futures Group.

Sfidat e sigurisë, mungesa e infrastrukturës dhe thatësira e madhe kanë parandaluar nxjerrjen e mineraleve më të vlefshme në të kaluarën. Kjo nuk ka gjasa të ndryshojë së shpejti nën kontrollin e talebanëve. Megjithatë, ka interes nga vendet përfshirë Kinën, Pakistanin dhe Indinë, të cilat mund të përpiqen të përfshihen, pavarësisht kaosit.

Potencial i madh

Edhe para se Presidenti Joe Biden të njoftonte se do të tërhiqte trupat amerikane nga Afganistani në fillim të këtij viti, duke vendosur terrenin për kthimin e kontrollit të talebanëve, perspektivat ekonomike të vendit ishin të errëta.

Që nga viti 2020, rreth 90% e afganëve jetonin nën nivelin e varfërisë të përcaktuar nga qeveria prej 2 dollarë në ditë, sipas një raporti të Shërbimit të Kërkimeve të Kongresit Amerikan të botuar në qershor. Në raportin e fundit, Banka Botërore tha se ekonomia mbetet “e brishtë dhe e varur“.

“Zhvillimi dhe diversifikimi i sektorit privat kufizohet nga pasiguria, paqëndrueshmëria politike, institucionet e dobëta, infrastruktura e papërshtatshme, korrupsioni i përhapur dhe një mjedis i vështirë biznesi,” u  tha në mars.

Shumë vende me qeveri të dobëta vuajnë nga ajo që njihet si “mallkimi i burimeve“, në të cilën përpjekjet për të shfrytëzuar burimet natyrore nuk japin përfitime për njerëzit vendas dhe ekonominë vendase. Zbulimet në lidhje me pasurinë minerale të Afganistanit, të bazuara në sondazhet e mëparshme të kryera nga Bashkimi Sovjetik, ishin premtuese.

Kërkesa për metale si litiumi dhe kobalti, si dhe elementë të rrallë të tokës si neodymiumi, po rritet, ndërsa vendet përpiqen të kalojnë në makina elektrike dhe teknologji të tjera të pastra, për të zvogëluar emetimet e karbonit.

Agjencia Ndërkombëtare e Energjisë tha në maj se furnizimet globale të litiumit, bakrit, nikelit, kobaltit dhe elementeve të rralla të tokës duhet të rriten ndjeshëm ose bota do të dështonte në përpjekjen e saj për të trajtuar krizën klimatike. Tre vende – Kina, Republika Demokratike e Kongos dhe Australia – aktualisht përbëjnë 75% të prodhimit global të litiumit, kobaltit dhe metaleve të rralla.

Makina elektrike mesatare kërkon gjashtë herë më shumë minerale sesa një makinë konvencionale, sipas IEA. Litiumi, nikeli dhe kobalti janë vendimtare për bateritë. Rrjetet elektrike gjithashtu kërkojnë sasi të mëdha të bakrit dhe aluminit, ndërsa elementët e rrallë të tokës përdoren për të bërë që turbinat me erë të funksionojnë.

Qeveria amerikane thuhet se ka vlerësuar se depozitat e litiumit në Afganistan mund të rivalizojnë ato në Bolivi, shtëpia e rezervave më të mëdha të njohura në botë, shkruan Gazeta SHQIP.

“Nëse Afganistani ka një qetësi disa vjeçare, duke lejuar zhvillimin e burimeve të tij minerale, ai mund të bëhet një nga vendet më të pasura në zonë brenda një dekade,” tha Mirzad i Shërbimit Gjeologjik Amerikan për revistën Science në 2010.

Edhe më shumë pengesa

Ajo qetësi nuk mbërriti kurrë dhe shumica e pasurisë minerale të Afganistanit ka mbetur në tokë, tha Mosin Khan, ish -drejtor i Lindjes së Mesme dhe Azisë Qendrore në Fondin Monetar Ndërkombëtar.

Ndërsa ka pasur nxjerrje ari, bakri dhe hekuri, shfrytëzimi i litiumit dhe mineraleve të rralla të tokës kërkon investime shumë më të mëdha dhe njohuri teknike, si dhe kohë.

Tani për tani, mineralet në Afganistan gjenerojnë vetëm 1 miliard dollarë  në vit, sipas Khan. 30% deri në 40% “hiqet” nga korrupsioni, si dhe nga komandantët e luftës dhe talebanët, të cilët kanë kryesuar projekte të vogla minierash.

Megjithatë, ka një shans që talebanët të përdorin fuqinë e tyre të re për të zhvilluar sektorin e minierave, tha Schoonover.

Khan vëren se investimet e huaja ishin të vështira për t’u arritur para se talebanët të rrëzonin qeverinë civile të Afganistanit të mbështetur nga Perëndimi. Tërheqja e kapitalit privat do të jetë edhe më e vështirë tani.

“Kush do të investojë në Afganistan, kur ata nuk ishin të gatshëm të investonin më parë?”, tha Khan. “Investitorët privatë nuk do të rrezikojnë ”.

Kufizimet amerikane gjithashtu mund të paraqesin një sfidë.

Një mundësi për Kinën?

Kina, udhëheqësja botërore e nëntokës, tha të hënën se “ka mbajtur kontakte dhe komunikim me talebanët afganë”.

“Kina, vendi fqinj, po fillon një program shumë domethënës të zhvillimit të energjisë së gjelbër,” tha Schoonover.

Nëse Kina ndërhyn, Schoonover tha se do të kishte shqetësime për qëndrueshmërinë e projekteve të minierave duke pasur parasysh historinë e Kinës.

“Kur minierat nuk bëhen me kujdes mund të jetë ekologjikisht shkatërruese”, tha ai.

Megjithatë, Pekini mund të jetë skeptik për partneritetin me talebanët duke pasur parasysh paqëndrueshmërinë e vazhdueshme, dhe mund të përqëndrohet në rajone të tjera./ Marrë nga CNN – Përktheu Gazeta SHQIP