Roli i çuditshëm i rekrutimit në luftën e Ukrainës/ Si po ‘detyrohen’ qytetarët të mbrojnë vendin e tyre
Në perëndim të Ukrainës, familjet po ikin nga lufta të gjithë të bashkuar, por ndahen pas mbërritjes në kufi.
Duke përdorur kompetencat e dhëna nga ligji ushtarak, qeveria ka ndaluar të gjithë meshkujt e moshës 18-60 vjeç të largohen nga vendi. Në vend të kësaj, ata duhet të paraqiten për të marrë detyrat e tyre për të mbrojtur vendin, në një zyrë rekrutimi ushtarak.
Dhe kështu Anna ishte këtë javë një nga shumë gra që i dha lamtumirën burrit të saj ndërsa ajo kaloi kufirin për të qenë më e sigurt. Ajo është shtatë muajsh shtatzënë. Në Kiev, apartamenti i saj i braktisur është e mbushur me rroba bebesh dhe ka një krevat fëmijësh që ajo ka zgjedhur për vajzën e saj. Bashkëshorti i Anës, “beson se vajza e tij do të lind në Kiev, sepse paqja do të vijë deri në maj, por unë nuk e besoj.”- shprehet ajo.
Ushtria ukrainase gëzon një moral stratosferik dhe po godet shumë më tepër se pesha e saj kundër trupave, tankeve dhe raketave të Vladimir Putinit. Mijëra të huaj janë dyndur për t’iu bashkuar Legjionit Ndërkombëtar të sapokrijuar, ndërkohë që trupat ruse braktisin postet e tyre. Volodymyr Zelensky, presidenti i vendit, e di se lufta e vendit të tij është e drejtë, ndërsa ajo e Rusisë është e kalbur. Për këtë ai tallet me Putinin, i cili “mbledh rezervistë dhe rekrutët nga e gjithë Rusia për t’i hedhur në ferrin e luftës”.
Gjeneralët rusë nuk u thanë trupave se do të pushtonin Ukrainën në një luftë pushtimi territorial. Ligjvënësit rusë kanë pranuar se ushtria përfshin rekrutët që u detyruan të nënshkruanin një kontratë që pohonte se ata ishin “vullnetarë”. Komunikimet në radio të përgjuara sugjerojnë se disa kanë braktisur postet e tyre. Ushtarë të tjerë janë rebeluar, duke vrapuar qëllimisht mbi komandantin e tyre në një rast, pretendojnë zyrtarët perëndimorë.
Më 24 mars, inteligjenca britanike sugjeroi se Rusia po kërkonte të rekrutonte më shumë rekrutues për të zëvendësuar të vrarët dhe të plagosurit, të cilët përflitet se numërohen në dhjetëra mijëra. Trupat e pamotivuara dhe të përgatitura keq citohen zakonisht si një nga arsyet kryesore që pushtimi rus ka shkuar kaq keq.
Megjithatë, në mënyrë ironike, ushtria e Ukrainës është e ndërtuar gjithashtu me rekrutim. Për vite të tëra, ligji ukrainas ka kërkuar 12 deri në 18 muaj shërbim ushtarak nga burrat ukrainas, edhe nëse shumë prej tyre arrijnë ta shtyjnë atë përmes studimeve ose prindërimit (regjistrimi me një adresë të rreme është një mashtrim popullor për ta hequr qafe atë). Vetë praktika e rekrutimit, si shumë gjëra të tjera në Ukrainë, është një relike që ajo është përpjekur ta hedhë: kur Ukraina ishte pjesë e Bashkimit Sovjetik, të gjithë njerëzit e saj duhej të përfundonin të paktën tre vjet shërbim ushtarak. Katër nga pesë presidentët e fundit të zgjedhur të Ukrainës premtuan ta shfuqizojnë këtë ligj. Njëri pati sukses në vitin 2013, por u rivendos vitin e ardhshëm, pasi Rusia filloi të rrëmbejë pjesë të territorit ukrainas. Muajin e kaluar, pak para fillimit të luftës, Zelensky propozoi përfundimin e rekrutimit deri në fillim të vitit 2024.
Deri më tani Ukraina ka regjistruar me forcë vetëm ata me përvojë luftarake, edhe nëse pjesa më e madhe e kësaj përvoje rrjedh nga rekrutimi. “Mobilizimi i përgjithshëm” i shpallur nga Zelensky në prag të luftës është i ndarë në katër “valë”. Më 15 mars ushtria njoftoi se do të fillonte e dyta nga ato valë (ish-ushtarakë dhe rezervistë me përvojë luftarake para vitit 2014). Vetëm në valën e katërt dhe të fundit, nëse bëhet fjalë për këtë, qytetarët e thjeshtë do të duhet të shkojnë në front.
Për momentin, ushtria e Ukrainës e ka më të vështirë për t’u pajisur me pajisje ushtarake. Qeveria ka rritur pagën e ushtarëve të vijës së parë në 100,000 hryvnia (3,400 dollarë) në muaj, shtatë herë më shumë se paga mesatare, ndërsa faturat paguhen me bono lufte. Deri më 6 mars, rreth 100,000 ukrainas kishin zgjedhur tashmë të regjistroheshin në forcën e mbrojtjes territoriale, një degë e re e ushtrisë. Disa pyesin veten nëse popullariteti i kauzës së Ukrainës e bën rekrutimin të panevojshëm. Në çdo rast, që ushtria të thërrasë qytetarët në masë do të kërkonte që lufta të merrte një kthesë të errët.
Kjo që po ndodh tani nuk është rekrutim i plotë. Një mëngjes të kohëve të fundit, shumë të rinj, disa të ashpër, disa të butë, prisnin jashtë një zyre rekrutimi në Lviv. Të gjithë të ardhurit në qytet duhet të regjistrohen brenda 24 orëve nga mbërritja. Një oficer nxjerr kokën jashtë dhe thërret: “Kush dëshiron të shërbejë këtu”? Vetëm disa burra i ngrenë duart lart dhe ecën brenda. Ata burra do të shkojnë drejt e në front. Pjesa tjetër janë thjesht për të dhënë emrat e tyre, informacionin e kontaktit dhe një listë të aftësive të tyre. Pastaj ata do të presin për thirrjen.
Diku tjetër, civilët ndihen të keqtrajtuar. Një familje jashtë stacionit të Lviv ishte e shqetësuar: babai ishte i përjashtuar nga shërbimi pasi fëmija i tij ishte me autizëm, por i mungonin dokumentet që vërtetonin se ai ishte kujdestari i djalit dhe kështu ai nuk mund të hipte në trenin për në Poloni. Ata nxituan të mbushnin paketat një ditë më parë kur bomba goditën qytetin e tyre të Izyum, afër Kharkiv. Në rastin e familjes së Anës, burri i saj refuzon të luftojë për arsye pacifiste: “Ne jemi njerëz të kishës”, shpjegon ajo. Ligji e lejon këtë. Por zyrtarët e ushtrisë “ishin shumë agresivë” dhe u përpoqën ta dërgonin atë në betejë, thotë ajo. Ministria e Mbrojtjes ka krijuar një linjë telefonike për këdo që mendon se është dërguar gabimisht për të luftuar.
Bisedat me ukrainasit në Lviv zbulojnë mbështetje të fortë për rregulla të tilla, edhe nëse ato zbatohen në mënyrë të papërsosur.
“Burrat duhet të mbrojnë fëmijët, gratë dhe vendin,” thotë Evhenii, një ekonomist nga Kievi, i cili është zhvendosur në Lviv. Dmytro, një punonjës i IT nga kryeqyteti që regjistrohet në një zyrë rekrutimi, thotë se ndjen një detyrim moral për t’u regjistruar si dhe një detyrim ligjor: “Dua të jem i dobishëm”. Nëna dhe motra e tij janë jashtë vendit. Nëse ai shkon për të luftuar, gruaja e tij mund të bashkohet me ta.
Ukraina mbetet një shoqëri ku normat e modës së vjetër familjare mbeten të njohura, edhe nëse një e dhjeta e trupave të saj luftarake janë gra. Yana është një oficer policie nga qyteti i Avdiivka, i cili ndodhet në vijën e parë të luftës së mëparshme të Ukrainës kundër separatistëve të mbështetur nga Rusia në Donbas. Bashkë me të shërben i dashuri i saj. Por kur Rusia pushtoi, forcat e policisë udhëzuan të gjitha gratë e saj të largoheshin. I dashuri i Yanës është ende aty, ndërsa ajo është në Lviv me familjen e saj. Por ajo thotë se mbështet rregulla të tilla, pasi ato i ndihmojnë burrat “të punojnë pa u shqetësuar për sigurinë e familjes së tyre”.
Shumë mendojnë se rekrutimi në kohë paqeje jo vetëm që i detyron njerëzit të luftojnë kundër vullnetit të tyre, por gjithashtu ka pak kuptim ekonomik. Kushton një pasuri dhe i largon njerëzit nga punët e tyre të preferuara. Kjo linjë e të menduarit ndihmoi për të bindur Amerikën që t’i jepte fund rekrutimit në vitin 1972. (Natyrisht, ajo nuk ishte duke luftuar një luftë mbijetese kundër një pushtuesi më të madh.) Edhe në kohë lufte, ministri i Ukrainës për transformimin digjital, Mykhailo Fedorov, ka sugjeruar përjashtimin e IT të vendit punëtorët nga detyrat ushtarake në mënyrë që ata të mund të ndihmonin përpjekjet e luftës nga pas një kompjuteri, ose thjesht të punonin për të “mbushur buxhetin”, megjithëse disa mendojnë se kjo në mënyrë të padrejtë përfiton njerëzit e pasur.
Ligjet për azilin dhe të drejtat e njeriut u ofrojnë shteteve hapësirë ??të mjaftueshme për t’i detyruar qytetarët të luftojnë, ose t’i ndalojnë ata të largohen. Anna pranon se rrethanat e vendit të saj janë të jashtëzakonshme. Por ajo nuk mund të mos kujtojë imazhet e refugjatëve sirianë në Evropë që kanë ikur nga bombat ruse – burra, gra dhe fëmijë, duke vuajtur rëndë, por duke vuajtur së bashku. Anna ëndërron për një bashkim familjar. Por mund të vijë deri shumë pas majit.