Ku qëndron dallimi mes lopës zvicerane dhe asaj shqiptare?

Një grup ekspertësh nga Shqipëria zhvilloi një vizitë dyditore në Zvicër, në kuadër të projektit “Zhvillimi i Qëndrueshëm Rural” (SRD), të financuar nga Zvicra dhe Gjermania. Ata vizituan ferma moderne në Zvicrën qendrore dhe u njohën me teknologji të avancuara bujqësore si robotët e mjeljes dhe sistemet automatike të ushqyerjes së lopëve, me qëllim që të marrin ide për përmirësimin e bujqësisë shqiptare dhe përballjen me mungesën e fuqisë punëtore.

Ferma e Dani Küng në Ruswil ishte një nga ndalesat më tërheqëse për delegacionin shqiptar. Pajisjet moderne, si robotët e mjeljes dhe strukturat e sofistikuara të stallave, lanë përshtypje të thellë te vizitorët, të cilët filmuan dhe dokumentuan gjithçka për ta treguar në vendin e tyre. Megjithatë, çmimet e larta, si për shembull 400 mijë franga për një robot mjelës ose 5000 franga për një dërrasë të vetme, shkaktuan habi dhe pasiguri për mundësinë e aplikimit të këtyre teknologjive në Shqipëri.

Në delegacion nuk kishte fermerë, pasi ata nuk mund të largoheshin nga fermat e tyre. Megjithatë, morën pjesë ekspertë të kafshëve, arkitektë, planifikues ndërtimi dhe nëpunës shtetërorë. Ndër ta ishte edhe Sabah Sena, një veteran i bujqësisë shqiptare me përvojë 43-vjeçare, i cili kujton se si bujqësia gjatë komunizmit ishte e shtetëzuar dhe pa ndonjë ndjeshmëri ndaj fitimit apo vetëmenaxhimit. Ai e vlerëson shumë përvojën në Zvicër dhe dëshiron që edhe fermerët shqiptarë ta përjetojnë nga afër këtë realitet modern dhe efikas.

Pjesë e rëndësishme e projektit është edhe përmirësimi i mirëqenies së kafshëve. Ekspertja zvicerane Martina Schmid, e specializuar në “sinjalet e lopëve”, kishte udhëtuar më parë në Shqipëri për të dhënë këshilla. Ajo vërejti se ndonëse kafshët ushqehen mjaftueshëm, shpesh ato mbahen në hapësira shumë të ngushta. Besmira Haskaj, koordinatore në Tiranë për projektin SRD, shënon çdo këshillë dhe komunikon me donatorët ndërkombëtarë për të siguruar që këto përvoja të përkthehen në përmirësime konkrete në Shqipëri.

Projekti financohet nga Zvicra (4 milionë franga), Gjermania (7 milionë) dhe në një masë më të vogël nga Britania. Qëllimi i projektit është standardizimi i bujqësisë shqiptare sipas kritereve të BE-së dhe rritja e të ardhurave të fermerëve, në kuadër të përgatitjes së Shqipërisë për anëtarësim në Bashkimin Evropian deri më 2030. Megjithatë, nga viti 2028, Zvicra do të tërhiqet nga projektet e zhvillimit në Shqipëri, pasi parlamenti zviceran ka shkurtuar ndjeshëm buxhetin për bashkëpunim ndërkombëtar.

Një çështje thelbësore që shqetëson palët është mungesa e fuqisë punëtore në bujqësi – një sfidë që ndjehet si në Zvicër ashtu edhe në Shqipëri, por me arsye të ndryshme. Në Zvicër, punonjësit janë shumë të shtrenjtë; në Shqipëri, të rinjtë nuk janë të interesuar të punojnë në bujqësi – duan të jetojnë në qytet ose të emigrojnë. Kjo e shtyn Besmira Haskajn të mendojë se e ardhmja e bujqësisë qëndron në automatizim.

Teknologjitë moderne, si robotët e mjeljes, përveç që ndihmojnë në përballimin e mungesës së punonjësve, rrisin edhe sasinë e qumështit për lopë. Në Zvicër, një lopë mund të prodhojë deri në 9500 litra për laktacion, ndërsa në Shqipëri aktualisht mesatarja është 4500 litra. Automatikisht, kjo do të thotë më shumë të ardhura për fermerët. Laktacioni është periudha kur një lopë jep qumësht, midis pjelljes dhe ndërprerjes së qumështit, dhe zgjat rreth 300 ditë.

Në fund, në një atmosferë miqësore me djathë dhe verë të bardhë, shkëmbehen përvoja dhe përshtypje. Vizitorët shqiptarë janë të impresionuar, jo vetëm nga teknologjia, por edhe nga natyra e rregullt dhe bukuria e zonës rurale zvicerane – aq sa Sabah Sena thotë se gjithçka duket “si e pikturuar me dorë”.

Megjithatë, ai thekson se fermerët – në Shqipëri apo në Zvicër – shpesh besojnë se dinë gjithçka. Prandaj, vizitat e tilla janë të domosdoshme: për të parë, për të nuhatur dhe për të përjetuar ndryshimin. Në fund, ai i përgjigjet me një buzëqeshje pyetjes që bëri në fillim: “Si e njeh një fermer të kënaqur?” Përgjigjja është se një fermer i mirë nuk është kurrë i kënaqur – gjithmonë kërkon përmirësim.